مشخصات فنی عمومی و اجرایی تاسیسات برقی ساختمان : ضابطه شماره 110 جلد 2 | ۴-۱- اجزای سیستم تلفن در شبکه کابل مسی

اجزایی که در نصب و راه اندازی سیستم تلفن در یک ساختمان به کار می رود عبارتند از : 

    ۱) جعبه ترمینال 

    ۲) سیم و کابل فرکانس پایین (تلفن) 

    ۳) فیش و سرسیم مخصوص 

    ۴) پریز تلفن 

    ۵) دستگاه تلفن 

    ۶) سایر تجهیزات شهری معرفی شده در این فصل 

۱-۴-۱- جعبه ترمینال 

جعبه ترمینال وسیله ای است که امکان تقسیم خطوط تلفن را در محل هایی که انشعاب در مسیر کابل کشی لازم باشد، فراهم می کند، به طوری که در کیفیت سیگنال خللی وارد نشده و از لحاظ ایمنی حفاظت لازم تامین شود. اجزای اصلی یک جعبه ترمینال عبارتند از: 

    • بدنه جعبه که بسته به شرایط بهره برداری می تواند فلزی یا غیر فلزی باشد. 

    • ترمینال ها با شانه ها (پیچی یا کروز) که درون جعبه به صورت ثابت نصب شده و سرسیم به روش های مختلف توسط پیچ با آجار مخصوص به آنها متصل می شود. 

یادآوری - استفاده از ترمینال های کروز به جای ترمینال های پیچی جهت سهولت در اجرا و کیفیت اتصال مناسب پیشنهاد می شود. 

۱-۱-۴-۱- جعبه ترمینال اصلی  بعد از ورود کابل اصلی تلفن توسط شرکت مخابرات به داخل ساختمان، این کابل وارد جعبه ترمینال اصلی شده و در این جعبه سیم های ورودی از سمت مخابرات به ترمینال قسمت ورودی متصل می شود. کابل وارد شده از طرف مشترکین به ترمینال قسمت خروجی (مشترکین) متصل شده و بین این دو ترمینال بر اساس چیدمان خط ها به وسیله جمپر (سیم رانژه) اتصال برقرار می شود شکل (۱-۱) .

۲-۱-۴-۱ - جعبه ترمینال فرعی 

به منظور تقسیم مناسب خطوط تلفن در طبقات مختلف یک ساختمان مدیریت بهتر مدارها و جلوگیری از آشفتگی سیم های تلفن از جعبه ترمینال فرعی استفاده می شود. 

سیم های خروجی جعبه ترمینال اصلی به قسمت ورودی جعبه ترمینال فرعی متصل می شود و کابل وارد شده از سمت مشترکین به ترمینال قسمت خروجی متصل شده و اتصال بین این دو ترمینال بر اساس چیدمان خط ها به وسیله سیم رانژه (جمپر) برقرار می شود. 

۳-۱-۴-۱- مشخصات فنی جعبه های ترمینال 

در انتخاب یک جعبه ترمینال موارد زیر باید ملاک عمل قرار گیرد : 

    ۱) جنس جعبه 

    ۲) پوشش رنگ جعبه در صورت فلزی بودن 

    ۳) ساختار جعبه 

    ۴) نوع کابل 

    ۵) محل قرار گرفتن جعبه ترمینال 

    ۶) تعداد انشعاب های لازم 

    ۷) درجه حفاظت (IP) مورد نظر 

۴-۱-۴-۱- انتخاب جعبه ترمینال 

    ۱) در جعبه های تقسیم بیش از ۱۰۰ زوج باید برای کابل ای خارج ساختمان از اتصالات ثابت استفاده شود. 

    ۲) امکان دسترسی و تست مستقل مدارها در طرف تجهیزات و در طرف خطوط وجود داشته باشد. 

    3) امکان موازی سازی مدارها وجود داشته باشد. 

    ۴) امکان مشخص کردن مدارهای خاص با رنگ در آن وجود داشته باشد. 

    ۵) امکان شماره گذاری دایمی به منظور شناسایی خطوط وجود داشته باشد. 

    ۶) قطعات درون آن به راحتی قابل مشاهده باشد. 

    ۷) طراحی ساخت و جنس مواد مورد استفاده در جعبه های ترمینال به نحوی باشد که عمر حداقل سی ساله را متناسب با شرایط محیطی و نحوه بهره برداری از آن تضمین کند. 

    8) طراحی جعبه های ترمینال به نوعی باشد که با نمونه های موجود تطابق داشته و قابل تعویض باشد.

    ۹) جعبه تقسیم باید دمای ۱۰ تا ۵۰ درجه سلسیوس با تغییرات روزانه محیط تا ۱۵ درجه سلسیوس را به خوبی تحمل کند. حد بالای دما باید در ۲۵% كل اوقات حاکم فرض شود. رطوبت نسبی متوسط سالانه باید ۷۵% فرض شود به طوری که حداکثر آن از ۹۵% تجاوز نکند.

    ۱۰) در صورت استفاده از مواد پلاستیکی از ترکیباتی استفاده شود که در اثر حرارت دود یا بخارهای مسموم از خود متصاعد نکند. 

    ۱۱) در طراحی جعبه باید از گوشه ها با لبه های تیز پرهیز شود. 

    ۱۲) جنس بدنه در کف و نگه دارنده جعبه باید به گونه ای باشد که مانع ورود رطوبت و گرد و غبار به داخل جعبه باشد و ابعاد آن متناسب با ظرفیت مورد نیاز و مطابق با نقشه های اداره تهیه استانداردها و مشخصات فنی شرکت مخابرات ایران باشد. 

    ۱۳) بست سوسماری اتصال زمین و قیفی ورودی باید مطابق با استانداردهای اداره تهیه استانداردها و بررسی های فنی شبکه کابل شرکت مخابرات ایران باشد. 

    ۱۴) پیچ و مهره ها از نوع گالوانیزه و پرچ ها کاملا مقاوم باشد. 

    ۱۵) تمام قطعات آلومینیومی بعد از پرچ آنودایز شده و تمام قطعات مصرفی فولادی آبکاری شود. 

    ۱۶) کف جعبه به صورت دو لایه همراه با اسفنج جهت جلوگیری از ورود گرد و غبار به جعبه بوده و از دو قسمت که بر روی هم پرچ شده است، ساخته شود. 

    ۱۷) لولاها از جنس فولاد ضد زنگ با انواع غیر فلزی با استحکام کافی باشد. 

    ۱۸) جعبه تقسیم باید تحت آزمون های محیطی زیر قرار گیرد. 

۵-۱-۴-۱- آزمون های محیطی 

در ادامه آزمون های محیطی لازم برای جعبه ترمینال پیشنهاد شده است :

    ۱) آزمون سرما 

    ۲) آزمون حرارت خشک 

    ۳) آزمون حرارت مرطوب 

    ۴) آزمون حرارت مرطوب شتاب داده 

    ۵) آزمون لرزه 

    ۶) آزمون ذخیره 

    7) آزمون کپک
    8) آزمون خوردگی

۲-۴-۱- سیم و کابل فرکانس پایین (تلفن) 

سیم های رنگی تلفن دو زوج و کابل های 4، 6، 10، 20، 50 و ۱۰۰ زوج مخابراتی و بیشتر با قطر ۰/۴ و ۰/۶ میلی متر ارایه می شود. سیم های تلفن معمولا یک زوج و دو زوج و برای ارتباط پریز تلفن تا گوشی تلفن استفاده می شود. از کابل مخابراتی برای اتصال از پست تلفن تا جعبه ترمینال استفاده می شود. 

کابل های مورد استفاده در سیستم های تلفن باید نوعی پرده فلزی (فویل، زره یا نظایر آن) داشته و شامل یک رشته هادی مخصوص اتصال زمین باشد. 

۱-۲-۴-۱- سیم تلفن 

سیم تلفن از یک مجموعه زوج سیم های روکش دار رنگی به هم تابیده تشکیل شده است و معمولا هر زوج سیم مربوط به یک خط تلفن ثابت است. (شکل (1-2)). 

سیم های فرکانس پایین توزیع با هادی های تک رشته و عایق پی وی سی که به صورت دوتایی سه تایی، چهارتایی و پنج تایی تولید می شود، برای سیم کشی تاسیسات تلفنی در داخل ساختمان درون لوله محافظ یا اتصال ترمینال های دستگاه ها و وسایل به یک دیگر یا به جعبه های تقسیم اتصال بین خطوط مشترکین و دستگاه های مراکز تلفن و تلگراف و در تاسیسات موقتی مورد استفاده قرار می گیرد. 

سیم های توزیع با هادی های تک رشته و عایق پی وی سی به صورت تک، دوتایی، سه تایی، چهارتایی و پنج تایی در سیم کشی تاسیسات تلفن در داخل ساختمان برای اتصال ترمینال های دستگاه ها و وسایل به یک دیگر یا به جعبه های ترمینال با انشعاب اتصال بین خطوط مشترکین و دستگاه های مراکز تلفن و تلگراف و در تاسیسات موقتی در شرایط کار نسبتا نامساعد به کار می رود. 

سیم های تجهیزات با هادی تک مفتولی یا تابیده شده و عایق پی وی سی به صورت تکی، زوج و سه تایی، در سیم کشی های ارتباطی تجهیزات مخابراتی، صنعتی و تجهیزات الکترونیکی مصرف کننده کاربرد دارد.

سیم یا کابل تجهیزات با هادی های تک یا چندرشته ای عایق پی وی سی و حفاظ فلزی به صورت تک یا دوتایی در سیم کشی داخلی تجهیزات مخابراتی تلفن های خودکار و دستگاه های پردازش اطلاعات به کار می رود. 

۳-۲-۴-۱- کابل هوایی 

کابل هوایی کابلی است که به صورت روکار، پوشیده شده، روی دیوار و سقف یا به صورت آویز بین دو تیر قابل نصب است. کابل های هوایی ممکن است از انواع ساده حفاظ دار و یا مهاردار باشد. 

عمده ترین انواع کابل های هوایی به شرح زیر است. 

۴-۲-۴-۱- مشخصات فنی کابل هوایی با عایق و غلاف پی وی سی 

مشخصات فنی کابل های هوایی با عایق و غلاف پی وی سی باید مطابق با استانداردهای معرفی شده در بخش ۱-۳ باشد. موارد کاربرد این نوع کابل ها در ادامه بیان شده است. 

۵-۲-۴-۱- موارد کاربرد کابل هوایی با عایق و غلاف پی وی سی 

کابل های هوایی فرکانس پایین با عایق و غلاف پی وی سی ممکن است در تاسیسات تلفنی داخل ساختمان ها و مراکز تلفن صورت نصب ثابت بر روی دیوار یا داخل لوله محافظ یا روی سینی کابل مورد استفاده قرار گیرد. در مواردی که حفاظت الکتروستاتیکی مورد نیاز باشد، ممکن است انواع کابل های هوایی دارای حفاظ به کار گرفته شود. کاربرد این قبیل کابل ها در خارج از ساختمان فقط به صورت نصب بر روی دیوار (مشروط بر این که در معرض نور خورشید و/یا تغییرات دمایی زیاد نباشد) مجاز بوده و نصب آن به صورت دفنی مجاز نیست. 

این گونه کابل ها ممکن است علاوه بر استفاده در تجهیزات مخابراتی در تجهیزات انتقال داده و تجهیزات پردازش داده نیز مورد استفاده قرار گیرد. 

۶-۲-۴-۱- مشخصات فنی کابل هوایی مهاردار 

مشخصات فنی کابل های هوایی مهاردار باید مطابق با استانداردهای معرفی شده در بخش ۱-۳ باشد. موارد کاربرد این نوع کابل ها در ادامه بیان شده است. 

۷-۲-۴-۱- موارد کاربرد انواع کابل هوایی مهاردار 

کابل های هوایی مهاردار، ممکن است در شبکه های تلفن محلی برای نصب بر روی پایه (تیر)، سردرهای بزرگ و/یا مسیرهای فاقد دیوار مورد، مورد استفاده قرار گیرد. این نوع کابل ها ممکن است در انواع : 

    • A - 2Y(st)2Y - T

    • A - 2Y(L)2Y - T
به صورت عناصر دو سیمه یا چهار سیمه تابیده به یک دیگر با هادی های عایق دار به قطرهای مختلف مانند 0/4،0/5،0/6 یا 0/8 میلی متر با شمار زوج های تا حداکثر ۱۰۰ و با ظرفیت خازنی و رنگ بندی طبق استاندارد، ساخته شود. 

۸-۲-۴-۱- کابل زمینی 

کابل زمینی تلفن کابلی است که ممکن است مستقیما در زمین دفن و یا در داخل کانال نصب شود. 

۹-۲-۴-۱- استاندارد ساخت 

مشخصات فنی کابلهای فرکانس پایین زمینی (تلفن) شامل پرنشده یا کانالی و پرشده یا ژله فیلد که دارای هادی مسی، عایق یکپارچه یا سلولی پلی اولفین و غلاف پلی اولفین مقاوم در برابر رطوبت (مانند پلی اتیلن) هستند باید مطابق با استانداردهای معرفی شده در بخش ۱-۳ باشد. 

در کابل های پرشده با ژله فیلد، ماده پرکننده باید با دیگر اجزا کابل سازگاری داشته باشد، این سازگاری باید به وسیله آزمون های استاندارد ملی معرفی شده در بخش ۱-۳ تایید شود. 

در این گونه کابل ها هسته کابل ممکن است با هوا پر شود که در این صورت کابل گازی یا پرنشده (هوادار) نامیده می شود و یا این که هسته با یک ماده پرکننده آب بندی شود که به این نوع کابل پرشده یا ژله فیلد اطلاق می شود. 

۱۰-۲-۴-۱- موارد کاربرد 

کابل های زمینی بر حسب مشخصات، ممکن است زره دار ژله فیلد (جهت نصب در زیر خاک) و یا بدون زره اعم از ژله فیلد یا هوادار (جهت نصب درون کانال) تولید شود. 

از کابل های تلفن زمینی برای سیم کشی داخل محوطه ساختمان ها استفاده می شود. این کابل ها به نسبت سیم های تلفن هوایی انعطاف پذیری بالاتری دارد.  

۱۱-۲-۴-۱- رنگ بندی 

رنگ های انتخاب شده در کابل ها و سیم ها دارای دو دسته رنگ اصلی و فرعی است. تمام زوج سیم ها از ترکیب یک رنگ اصلی یا ثابت (t) با یک رنگ فرعی یا متغیر (r²) ساخته می شود. رنگ های اصلی و فرعی در جدول (۱-۱) آورده شده است. برای مثال از ترکیب رنگ سفید با رنگ آبی و نارنجی دو زوج سیم سفید آبی و سفید نارنجی تشکیل می شود.

۳-۴-۱- فیش (سوکت) یا سرسیم مخصوص 

جهت اتصال سیم تلفن از پریز تا دستگاه تلفن نیاز به فیش مناسب برای ایجاد سیم رابط و اتصال آن به پریز تلفن است.
همان طور که در شکل (1-3) نشان داده شده فیش تلفن دارای دو زوج در محل اتصال بوده که هر زوج برای یک خط تلفن استفاده می شود.

فيش تلفن برای دو خط مستقل دارای چهار اتصال است که توسط آچار پرس سرسیم مخصوص این فیش به سیم تلفن متصل می شود. فیش مخصوص تلفن به اختصار با علامت RJ11 شناخته می شود. تصویر فیش شبکه در شکل (۱-۴) و مقایسه دو نوع فیش تلفن و شبکه در جدول (۱-۲) آورده شده است. 

۴-۴-۱- پریز تلفن 

پریز تلفن جهت اتصال کابل گوشی تلفن خط ثابت در نظر گرفته شده است. با تغییر تکنولوژی ساخت پریزها، مدل های مختلفی برای پریز تلفن در بازار ارایه شده است. در مدل های قدیمی شباهت پریز تلفن و پریز برق فشار ضعیف ممکن است باعث خرابی و آسیب رسیدن به مدارهای الکترونیکی تلفن شده که به همین دلیل پریزهای تلفن با درگاه ارتباطی از نوع RJ11 ارایه می شود و استفاده از پریزهای شبیه پریز برق فشار ضعیف مجاز نیست .

پریزهای تلفن معمولا شامل مدل های سوکتی یا سه شاخه یا ترکیبی از این دو است، بنابراین سه شاخه های مورد استفاده در تلفن ها باید به گونه ای باشد که به اشتباه به پریزهای برق متصل نشده و باعث ایجاد خسارت نشود. 

۵-۴-۱- دستگاه تلفن 

دستگاه تلفن را که به عنوان فرستنده و گیرنده انتهایی مکالمات به کار می رود، می توان به صورت زیر دسته بندی کرد : 

الف) تلفن های آنالوگ با شماره گیر چرخان 

ب) تلفن های آنالوگ با شماره گیر فشاری 

پ) تلفن های دیجیتال که قابلیت اتصال به شبکه ISDN دارد. 

یادآوری - لازم است گوشی های تلفن از لوازم گرم کننده خانگی و لوازم الکتریکی مولد نویز مانند لامپ های فلورسنت، موتورهای الکتریکی و تلویزیون دور باشد. هم چنین مکان استقرار گوشی های تلفن عاری از گرد و غبار، رطوبت بالا، دمای بالا و لرزش بوده و در معرض تابش مستقیم نور خورشید نباشد. 

۶-۴-۱- تجهیزات شهری در سیم کشی تلفن 

۱-۶-۴-۱- جعبه کافو 

جعبه کافو، جعبه ترمینال بارانی است که در فضای باز مابین مراکز تلفن و جعبه های پست قرار می گیرد. ساختمان مجموعه کافو شامل یک صندوق پایه فلزی با استفاده از ورق ۳ میلی متری برای صندوق و در صورت لزوم، سکوی بتنی است. بدنه فلزی جعبه و سایر اجزای آن باید متناسب با محیط مورد استفاده با روش مناسب در مقابل خوردگی محافظت شود (ر.ک بخش ۶-۶-۵ فصل ششم از جلد اول این نشریه) 

قطعات تشکیل دهنده ساختمان داخلی جعبه کافو شامل موارد زیر است : 

۱) جعبه فلزی با دو در، در هر طرف با ضخامت ورق حداقل ۲ میلی متر برای در و ۲ میلی متر برای بدنه اصلی 

2) یک یا چند فریم داخلی (بسته به ظرفیت جعبه) که ترمینال ها به وسیله صفحه های نگه دارنده ترمینال، به آن پیچ می شود. 

۳) تسمه های نگه دارنده به ضخامت ۳ میلی متر که کافو را به سکوی بتنی محکم می کند. 

2-6-4-1- ترمینال ها

ترمینال ها برای اتصال الکتریکی سرسیم ها و سرکابل ها به کار می رود و بسته به این که در چه نوع جعبه تقسیمی مورد استفاده قرار گیرد، در ابعاد و ظرفیت های گوناگون تولید می شود. برای مثال، چند نمونه ترمینال پیچی ۱۰ و ۲۰ زوجی که در جعبه های پست توزیع استفاده شده و ترمینال های ۲۵ زوجی که در جعبه های بارانی کافو استفاده می شود. در شکل (1-8) نشان داده شده است.

ترمینال کروز که امروزه کاربرد بیشتری دارد در شکل (1-9) نشان داده شده است. این نوع ترمینال عموما بصورت ۱۰، ۲۰، ۳۰، ۴۰ و ۵۰ زوجی در پست های توزیع و جعبه ترمینال های داخلی ساختمان ها و یا در ردیف های ده تایی (جمعا ۱۰۰ زوج) در جعبه های کافو نورد مورد استفاده قرار می گیرد.

۱-۲-۶-۴-۱- مشخصات فنی ترمینال ها 

    ۱) تمام قسمت های هادی جریان در ترمینال باید از فلزاتی نظیر مس برنج و با آلیاژ مشابه باشد به طوری که در مقابل خوردگی و سایر تاثیرات محیطی مقاوم بوده و اتصال الکتریکی خوبی را فراهم سازد. 

    ۲) انواع ترکیبات غیر فلزی (مانند پلاستیک یا رزین) که به عنوان مواد عایق در ساخت ترمینال به کار می رود. باید علاوه بر عمل عایق کاری قطعات فلزی نصب مکانیکی آن را نیز فراهم سازد. 

    ۳) خروجی های طرف خط ترمینال باید بتواند دامنه ضخامت موجود کابل ها با هادی مسی از قطر ۰/۳۲ تا ۰/۹۰ میلی متر را که روکش های پلاستیکی دارد در خود جای دهد. 

    ۴) فواصل بین ترمینال ها باید به نحوی باشد که استفاده از یک کابل ضخیم تر، مانع نصب محکم کابل نازک تر در کنار آن نشود. 

    ۵) مواد مورد استفاده در ترمینالها باید در مقابل مقادیر متعارف و معمول رطوبت، کلرید سدیم، سولفید هیدرژن، دی اکسید سولفور، کلرید آمونیوم و اسید فورمیک که ممکن است در یک ساختمان وجود داشته یا به آن نفوذ کند، مقاوم باشد. 

    ۶) قطعات به کار رفته باید دمای ۱۰ تا ۵۰ درجه سلسیوس با تغییرات روزانه محیط تا ۱۵ درجه سلسیوس را به خوبی تحمل کند. حد بالای دما باید برای ۲۵% کل اوقات حاکم فرض شود. رطوبت نسبی متوسط سالانه باید ۷۵% فرض شود به طوری که حداکثر آن از ۹۵% تجاوز نکند. 

قطعات به کار رفته باید تحت آزمون های محیطی زیر قرار گیرد :

    1) آزمون سرما
    2) آزمون حرارت خشک
    3) آزمون حرارت مرطوب
    4) آزمون حرارت مرطوب شتابداده
    5) آزمون لرزه
    6) آزمون ذخیره
    7) آزمون کپک
    8) آزمون خوردگی
    9) آزمون استحکام ترمینال ها