مشخصات فنی عمومی و اجرایی تاسیسات برقی ساختمان : ضابطه شماره 110 جلد 1 | ۱۰-۴- اصول و روش های نصب کلید و پریز

در این بخش الزامات عمومی و شرایط انتخاب و نصب لوازم الکتریکی از قبیل کلید پریز کلید دیمر، کلید فشاری زنگ و مانند آن معرفی شده است. 

یادآوری - تمام وسایل ذکر شده در این فصل که در یک پروژه واحد مورد مصرف قرار می گیرد باید با رعایت استانداردهای معرفی شده در بخش ۴-۳ متحدالشکل بوده و هر کدام از کارخانه سازنده واحدی تهیه شود. 

۱-۱۰-۴- الزامات عمومی نصب کلیدها 

کلید باید سیم فاز مدار را قطع و وصل کند مگر در مواردی که از کلید دوپل برای قطع و وصل فاز و خنثی مدار استفاده شود و همچنین کلیدهای سه فاز و خنثی که سیم خنثی نیز به کلید آورده می شود. در این گونه موارد ساختمان کلید باید به گونه ای باشد که هادی خنتی قبل از هادی های فاز قطع نشود و در هنگام وصل نیز هادی خنثی باید قبل از وصل شدن هادیهای فاز با هم زمان با آن وصل شود. 

یادآوری 1- از هیچ قطع کننده ای در مسیر هادی PEN نباید استفاده شود. 

یادآوری ۲- کلیدها باید طوری تعبیه شود که رو به پایین روشن و رو به بالا خاموش باشد. 

یادآوری 3- در پریز تک فاز و خنثی اتصال سیم ها به کنتاکت های پریز باید به ترتیبی انجام شود که سیم فاز به روزنه سمت راست (دید از روبرو) و سیم خنثی به روزنه سمت چپ پریز متصل شود. 

۲-۱۰-۴- محل نصب کلیدها 

محل دقیق نصب کلیدها باید بر اساس نقشه های معماری و با توجه به استقرار تجهیزات و مبلمان بر روی نقشه های مصوب مشخص شود و مطابق با آن به مرحله اجرا درآید. 

کلیدهایی که محل نصب آن جنب در ورودی است باید در طرف قفل در قرار گیرد. فاصله نزدیک ترین لبه در پوش این گونه کلیدها از چارچوب باید از ۱۰ سانتی متر کمتر و از ۳۰ سانتی متر بیشتر نباشد و ضمنا فاصله مذکور باید به صورت یکسان در تمامی پروژه رعایت شود. 

۳-۱۰-۴- ارتفاع نصب کلیدها 

ارتفاع نصب کلیدها متناسب با کاربرد آن به صورت زیر است :

     • برای اتاق های مسکونی اداری یا کار آشپزخانه اماکن صنعتی و مانند آن ۱۱۰ سانتی متر از کف تمام شده. 

     • کلیدهای دیواری حسگر تصرف متناسب با مورد مصرف (لیکن از ۱۱۰ سانتی متر از کف تمام شده کمتر نباشد). 

     • برای اتاق های بخش های عمل، زایمان، شکسته بندی و فضاهای مشابه در صورتی که از نوع ضد انفجار نباشد. ۱۵۵ سانتی متر از کف تمام شده (ر.ک. نشریه شماره ۸۹ و نشریات شماره ۲۸۷ امور نظام فنی اجرایی) 

     • کلید راه انداز موتور ۱۲۰ سانتی متر از کف تمام شده. 

     • کلید کنترل هواکش ۱۲۰ سانتی متر از کف تمام شده .

۴-۱۰-۴- شرایط انتخاب و نصب پریزها 

برای اینکه کاربرد بندهای رابط قابل انعطاف در نقاط محل عبور مانند راهرو سیستم گرمایشی و دهانه های مشابه به حداقل ممکن برسد، در ساختمان های مسکونی در اتاق های نشیمن ،خواب، مطالعه، هال، سالن های ناهار خوری و پذیرایی و آشپزخانه، پریزهای برق باید به گونه ای نصب شود که ضمن رعایت مفاد بند ۴-۹-۱-۶ در هر دیوار فاصله بین محل نصب پریزها و هر نقطه ای به موازات فصل مشترک دیوار و کف (خط کف) از ۱/۵ متر تجاوز نکند. پریزهای واقع در کف در صورتی مورد احتساب قرار میگیرد که نزدیک دیوار (در فاصله کمتر از ۰/۵ متر) واقع شده باشد. 

عرض دیوار مورد اشاره در این بخش باید حداقل ۰/۶ متر یا بیشتر باشد و در طول خط کف به وسیله راهرو، سیستم گرمایشی و مانند آن جدا نشده باشد؛ لیکن در گوشه ها ممکن است بیش از یک دیوار را شامل شود. 

۱-۴-۱۰-۴- ارتفاع و شرایط نصب پریزها و تجهیزات مشابه 

ارتفاع نصب پریزها و وسایل و تجهیزات مشابه به شرح زیر خواهد بود : 

     • پریزهای برق حداقل ۳۰ سانتی متر از کف تمام شده. 

     • پریزهای برق که در آشپزخانه موتورخانه تعمیرگاه و گاراژ نصب میشود ۱۱۰ سانتی متر از کف تمام شده 

     • شستی رنگ ۱۱۰ سانتی متر از کف تمام شده 

     • پریزهای برق که در اتاق های عمل، زایمان، شکسته بندی، بیهوشی یا در مکان هایی که احتمال مصرف گاز بی هوشی وجود دارد در صورتی که از نوع ضد انفجار نباشد باید حداقل در ارتفاع ۱۵۵ سانتی متر از کف تمام شده نصب بود. 

     • در مکان هایی که از میز کار مخصوص و یا پیشخوان استفاده می شود مانند آزمایشگاه ها، کارگاه ها آشپزخانه ها و غیره پریزهای برق در صورتی که روی دیواره وسط میز آزمایشگاه با روی قرنیز میز کار نصب نشده باشد باید حداقل ۱۰ سانتی متر بالای قرنیز میز روی دیوار نصب شود. 

     • محل نصب کلید و پریز و مانند آن در محل هایی که کاشی کاری می شود باید به گونه ای تعیین شود که هر کدام از لوازم مزبور در مرکز یک کاشی قرار گیرد. 

     • لوازم برقی از قبیل کلید، پریز، دیمر فشاری، زنگ و سوکت تلفن باید در سیستم لوله کشی توکار از نوع توکار و در سیستم لوله کشی روکار از نوع روکار انتخاب و نصب شود. این گونه لوازم باید به طور کاملاً مستقل روی دیوار استقرار یابد و به لوله های برق مجاور آن اتکا داده نشود.

۵-۱۰-۴- شرایط نصب در مکان های دارای وان یا دوش حمام 

در حمام ها و محیط هایی که مجهز به وان ثابت یا دوش حمام است الزامات ویژه و شرایط ذکر شده در این بخش باید رعایت شود. برای این منظور انواع منطقه (زون) مطابق با استاندارد ملی ایران به شماره ۷۰۱-۷-۱۹۳۷ معرفی شده است. 

اندازه محلی که مجهز به وان با دوش حمام است توسط موارد زیر محدود می شود : 

     • سطح پایین ترین کف تمام شده؛ 

     • سطح افقی ۳ متر بالاتر از پایین ترین کف تمام شده؛ 

     • سطح قائم فرصی در فاصله ۴ متری از خروجی ثابت آب وان یا دوش و 

     • محدوده بین دیوارها کف و سقف که مرز محل قرار گرفتن و ان یا دوش را تشکیل می دهد تا عمق ۶ سانتی متر 

یادآوری ۱- پرده حمام یا موانع قابل انعطاف مشابه آن محدود کننده زون محسوب نمی شود. 

یادآوری 2- در صورتی که سردوش و سیلنگ انعطاف پذیر قابل جدا شدن باشد خروجی ثابت آب در سمت ورودی (تغذیه) شیلنگ انعطاف پذیر در نظر گرفته می شود. 

۱-۵-۱۰-۴- زون صفر 

زون صفر توسط موارد زیر محدود می شود: 

الف) محدوده داخلی وان حمام (شکل (۴-۶) تا شکل (۴-۸)) 

ب) برای دوش حمام 

     • از سطح پایین ترین کف تمام شده تا سطح افقی ۱۰ سانتی متر بالاتر و 

     • سطح قائم فرضی در فاصله ۱۲۰ سانتی متر از مرکز سردوش ثابت و یا خروجی آب محدود شده توسط دیواره ثابت که مانع از وارد شدن آب به محیط سمت دیگر دیواره می شود. (شکل (۴-۵) تا (۴-۱۳)) 

     • درهای کابین دوش که در هنگام دوش گرفتن بسته است زون صفر را محدود می کند. (شکل (۴-۱۴)) .

۲-۵-۱۰-۴- زون یک 

زون یک توسط موارد زیر محدود می شود : 

الف) برای وان حمام :

     • سطح زیر وان حمام 

     • سطح افقی قرار گرفته در فاصله ۲۲۵ سانتی متر بالاتر از سطح کف زیروان حمام یا سطح افقی متناظر با بلندترین سردوش ثابت یا خروجی آب ثابت (در صورت وجود) هر کدام که بلندتر باشد؛ 

     • سطح قائم فرضی در برگیرنده و ان حمام (شکل (۴-۶) تا شکل (۴-۸)) و 

     • به استثنای زون صفر 

ب) برای دوش :

     • سطح پایین ترین کف تمام شده؛ 

     • سطح افقی متناظر با بلندترین سردوش ثابت یا خروجی آب ثابت یا سطح افقی قرار گرفته در فاصله ۲۲۵ سانتی متر بالاتر از سطح پایین ترین کف تمام شده هر کدام که بلندتر باشد. 

     • سطح قائم فرضی در فاصله ۱۲۰ سانتی متر از مرکز سردوش ثابت یا خروجی ثابت آب محدود شده توسط . دیواره ثابت که مانع از وارد شدن آب به محیط سمت دیگر دیواره می شود؛ 

     • درهای کابین دوش در صورت وجود که در هنگام دوش گرفتن بسته است (شکل (۴-۱۴))؛ و 

     • به استثنای زون صفر 

۳-۵-۱۰-۴- زون دو 

زون دو توسط موارد زیر محدود می شود :

الف) برای وان حمام :

     • سطح کف تمام شده 

     • سطح افقی متناظر با بلندترین سردوش ثابت با خروجی آب ثابت با سطح افقی قرار گرفته در فاصله ۲۲۵ سانتی متر بالاتر از سطح کف تمام شده هر کدام که بلندتر باشد؛ و 

     • سطح قائم فرضی در مرز زون یک و سطح قائم فرضی در فاصله ۶۰ سانتی متر از مرز زون یک (شکل (4-6) تا شکل (4-8)).

ب) در مورد دوش زون دو وجود ندارد (شکل (4-9) تا شکل (۴-۱۴)) 

۴-۵-۱۰-۴- الزامات نصب تجهیزات الکتریکی

تجهیزات الکتریکی نصب شده در محیط حمام باید حداقل دارای درجه حفاظت زیر باشد: 

     • در زون صفر : IPX7 

     • در زون یک : IPX4 

     • در زون دو : IPX4 

تجهیزات الکتریکی قرار گرفته در معرض فوران های آب (مثلا برای شست و شو) باید حداقل دارای درجه حفاظتی IPX5 باشد؛ در صورتی که شرایط سخت تری وجود داشته باشد درجه حفاظتی بالاتر باید لحاظ شود. 

سامانه سیم کشی تغذیه کننده تجهیزات الکتریکی زون های صفر، یک یا دو نصب شده در قسمت هایی از دیواری که این زون ها را در بر میگیرد باید یا روی سطح نصب شده یا درون دیوار در عمق حداقل ۶ سانتی متر جاسازی شود. (شکل (4-5)) 

در حمام ها حفاظت تمام مدارها باید توسط یک یا چند وسیله حفاظتی جریان باقی مانده با جریان عامل باقی مانده اسمی حداکثر تا ۳۰ میلی آمپر تامین شود. استفاده از کلید جریان باقی مانده برای مدارهای زیر الزامی نیست.

     الف) مداری که دارای معیار حفاظتی حفاظت توسط جداسازی الکتریکی است و فقط یک تجهیز مصرف کننده انرژی را تغذیه کند. 

     ب) مدارهایی که توسط منابع SELV یا PELV تغذیه شده باشد. 

سایر الزامات به شرح ذیل باید رعایت شود. 

     • نصب کلید و پریز در زون صفر به طور کلی ممنوع است. 

     • نصب پریز در زون ۱ به شرط آن که توسط منابع SELV یا PELV با ولتاژ حداکثر ۲۵ ولت متناوب یا ۶۰ ولت مستقیم تغذیه شده باشد مجاز است. منبع تغذیه می بایست خارج از زون صفر و یک نصب شود. 

     • نصب پریز در زون ۲ به شرط آن که توسط منابع SELV با PELV حفاظت شده باشد مجاز است. منبع تغذیه می بایست خارج از زون صفر و یک نصب شود. 

     • بهره برداری از تجهیزات نصب ثابت که مطابق با دستور العمل سازنده مناسب استفاده در زون صفر حمام است و توسط منابع SELV یا PELV با ولتاژ حداکثر ۱۲ ولت متناوب یا ۳۰ ولت مستقیم حفاظت شده باشد. در زون صفر مجاز است. 

     • بهره برداری از تجهیزات نصب ثابت (مانند چراغ، پمپ، دوش، لوازم تهویه، حوله خشک کن برقی) که مطابق با دستور العمل سازنده مناسب استفاده در زون یک حمام است در زون یک مجاز است. 

     • بهره برداری از سایر تجهیزات الکتریکی و واحد تغذیه ریش تراش (به جز پریز که شرایط آن عنوان شده است) در زون دو مجاز است.