مشخصات فنی عمومی و اجرایی تاسیسات برقی ساختمان : ضابطه شماره 110 جلد 1 | ۶-۴- پریزها و دوشاخه ها برای مصارف خانگی و مشابه

در این بخش مشخصات فنی و الزامات عمومی دوشاخه ها و پریزهای ثابت یا سیار با اتصال زمین یا بدون اتصال زمین که برای مصارف خانگی و مشابه جهت نصب در داخل یا خارج ساختمان به کار می رود، معرفی شده است. 

۱-۶-۴- طبقه بندی پریزها 

۱-۱-۶-۴- طبقه بندی بر حسب روش کاربرد یا نصب 

پریزهای مصارف خانگی و مشابه بر حسب روش کاربرد یا نصب به شرح زیر طبقه بندی شده است :

     • پریزهای روکار 

     • پریزهای توکار 

     • پریزهای نیمه توکار 

     • پریزهای تابلویی 

     • پریزهای تزیینی 

     • پریزهای سیار

     • پریزهای قابل نصب بر روی میز (تکی یا چندتایی) 

     • پریزهای قابل نصب در کف اتاق 

     • پریزهای قابل نصب بر روی دستگاه 

۲-۱-۶-۴- طبقه بندی بر حسب روش نصب با توجه به طراحی 

پریزها بر حسب روش نصب با توجه به طراحی به صورت زیر طبقه بندی می شود : 

     • پریزهای ثابتی که برداشتن پوشش یا صفحه پوشش آن بدون جابجایی هادی ها میسر است (طرح A) 

     • پریزهای ثابتی که برداشتن پوشش آن بدون جابجایی هادی ها میسر نیست (طرح B) 

۳-۱-۶-۴- طبقه بندی بر حسب اتصال زمین 

طبقه بندی پریزها بر حسب اتصال زمین شامل پریزهای بدون اتصال زمین و پریزهای مجهز به اتصال زمین است. 

پریز با کنتاکت اتصال زمین باید به نحوی ساخته شود که هنگام وارد کردن دو یا چند شاخه در پریز قبل از اینکه کنتاکت های حامل جریان برقدار شود، اتصال زمین وصل شود و در موقع بیرون آوردن دوشاخه از پریز شاخک های حامل جریان باید قبل از اتصال زمین جدا شود. 

ساختمان پریزهای تک فاز مجهز به اتصال زمین باید به گونه ای باشد که وصل دوشاخه های معمولی (بدون اتصال زمین) به آن امکان پذیر نباشد، لیکن اتصال دوشاخه های لوازم برقی مجهز به عایق بندی مضاعف به این گونه پریزها میسر باشد. 

پریزهای مجهز به اتصال زمین به منظور اتصال وسایل الکتریکی خانگی و اداری از قبیل یخچال فریزر کولر لباس شویی خشک کن ظرف شویی و مانند آن در ساختمان ها به کار می رود. این گونه وسایل به لحاظ امکان وجود ولتاژهای خطرناک بر روی بدنه و قسمت های خارجی آن باید از طریق کنتاکت های اتصال زمین به سیستم زمین متصل شود. 

۴-۱-۶-۴- طبقه بندی بر حسب حفاظت در برابر نفوذ رطوبت و آب 

طبقه بندی بر حسب درجه حفاظت در برابر نفوذ آب که شامل موارد زیر می شود : 

     • پریزهای معمولی 

     • پریزهای حفاظت شده در برابر باشیدن آب 

     • پریزهای حفاظت شده در برابر پاشیده شدن آب با فشار 

پریزهای معمولی در محل های خشک مورد استفاده قرار می گیرد و پریزهای حفاظت شده در برابر رطوبت و نفوذ آب در محیط های مرطوب و خارج ساختمان ها بر حسب نیاز به کار می رود. 

۵-۱-۶-۴- طبقه بندی بر حسب حفاظت در برابر خطر برق گرفتگی 

پریزها در مواردی که برای استفاده عادی نصب شده باشد بر حسب درجه حفاظت در برابر برق گرفتگی به شرح زیر طبقه بندی می شود : 

     • پریز با حفاظت معمولی پریز باید به گونه ای طراحی و ساخته شود که پس از نصب و سیم کشی قسمت های برق دار برای استفاده عادی در دسترس نباشد (حتی پس از جدا کردن بخش هایی که می توان بدون استفاده از ابزار آنها را جدا کرد). 

     • پریز با حفاظت افزایش یافته پریز با حفاظت افزایش یافته باید به گونه ای طراحی و ساخته شود که پس از نصب و سیم کشی قسمت های برق دار به وسیله سیم آزمون با قطر یک میلی متر در دسترس قرار نگیرد. 

۶-۱-۶-۴- طبقه بندی بر حسب وجود مسدود کننده 

طبقه بندی پریزها بر حسب وجود مسدود کننده شامل پریزهای بدون مسدود کننده و پریزهای مجهز به مسدود کننده به منظور جلوگیری از دستکاری و برخورد اجسام خارجی به کنتاکت های برق دار پریز است. 

پریزهای غیر قفل شو و بدون درپوش محافظ با ولتاژ نامی تا ۲۵۰ ولت و جریان نامی تا ۱۶ آمپر که در ساختمان های مسکونی مهمان سراها هتل ها مراکز مراقبت از کودکان مدارس دفاتر اداری راهروها، اتاق انتظار، مراکز پزشکی و درمانی، ورزشگاه ها، خوابگاه ها و مانند آن نصب می شود باید مجهز به مسدود کننده باشد مگر اینکه ارتفاع نصب آن بیش از ۱۷۰ سانتی متر از کف زمین باشد. 

۲-۶-۴- پریزهای کلیددار با قفل ایمنی 

۱-۲-۶-۴- مشخصات فنی و الزامات عمومی 

الزامات عمومی و مشخصات فنی ساخت و آزمون این پریزها مطابق با استانداردهای معرفی شده در بخش ۴-۳ است. 

۲-۲-۶-۴- نحوه عملکرد 

این نوع پریزها به گونه ای طراحی و ساخته شده است که یک وسیله الکتریکی یا الکترونیکی یا مکانیکی یا ترکیبی از این موارد مانع از برق دار شدن کنتاکت ها و اتصالات یک دوشاخه قبل از اتصال صحیح و کامل آن با پریز می شود و هنگامی که کنتاکت ها و اتصالات دوشاخه برق دار باشد مانع از خروج دوشاخه از پریز می شود یا اینکه قبل از خروج دوشاخه از پریز برق اتصالات پریز را قطع می کند. 

۳-۲-۶-۴ طبقه بندی بر حسب تعداد پل ها

پریزهای کلیددار با قفل ایمنی بر حسب تعداد پل (قطب) به دسته بندی زیر تقسیم می شود. 

4-2-6-4- طبقه بندی بر حسب روش به کاراندازی کلید

پریزهای کلیددار با قفل ایمنی بر اساس روش کاراندازی به دسته بندی زیر تقسیم می شود :
     • گردان
     • غلتکی
     • الاکلنگی
     • فشاری
     • لمسی
     • کلید مجاورتی
     • نوری
     • صوتی
     • سایر محرک ها و اثرات خارجی

5-2-6-4- طبقه بندی بر حسب نوع قفل ایمنی

پریزهای کلیددار با قفل ایمنی بر اساس نوع قفل ایمنی به دسته بندی زیر تقسیم می شود : 
     • مکانیکی
     • الکتریکی
     • الکترونیکی
     • ترکیبی از این موارد

۳-۶-۴- پریزهای کلیددار بدون قفل ایمنی 

۱-۳-۶-۴- مشخصات فنی و الزامات عمومی 

الزامات عمومی و مشخصات فنی ساخت و آزمون این پریزها مطابق با استانداردهای معرفی شده در بخش ۴-۳ است.

۲-۳-۶-۴- طبقه بندی بر حسب روش کاراندازی کلید 

این پریزها بر اساس روش کاراندازی به دسته بندی زیر تقسیم می شود : 

     • گردان 

     • غلتکی 

     • الاکلنگی 

     • دکمه فشاری 

     • بنددار 

۳-۳-۶-۴- طبقه بندی بر حسب امکان قطع و وصل هادی خنثی 

این پریزها بر اساس امکان قطع و وصل هادی خنثی به دسته بندی زیر تقسیم می شود : 

     • هادی خنثی قابل قطع و وصل 

     • هادی خنثی غیر قابل قطع و وصل (خنثی مستقیم) 

۴-۶-۴- پریز ریش تراش 

پریز ریش تراش مجهز به ترانسفورماتور ایزوله است که برای نصب ثابت و خروجی محدود شده جهت تغذیه ریش تراش مسواک برقی و وسایل الکتریکی مشابه با توان اسمی ۵۰ ولت آمپر با کمتر جهت استفاده در حمام و مکان های مشابه طراحی شده است. این وسیله در هر زمان فقط یک ریش تراش یا وسیله مشابه را تغذیه می کند. 

۱-۴-۶-۴- الزامات عمومی 

الزامات عمومی و مشخصات فنی ساخت و آزمون پریزهای ریش تراش مطابق با استانداردهای معرفی شده در بخش ۴-۳ است.

۲-۴-۶-۴- مقادیر اسمی 

مقادیر اسمی زیر در خصوص ترانسفورماتور پریز ریش تراش رعایت می شود : 

     • ولتاژ اسمی خروجی پریز ریش تراش نباید از ۲۵۰ ولت متناوب بیش تر باشد. 

     • توان خروجی اسمی نباید کمتر از ۲۰ ولت آمپر و بیش تر از ۵۰ ولت آمپر باشد. 

     • فرکانس اسمی تغذیه و فرکانس عملکرد داخلی نباید از ۵۰۰ هرتز بیش تر باشد. 

     • ولتاژ اسمی تغذیه نباید از ۲۵۰ ولت متناوب بیشتر باشد. 

۳-۴-۶-۴- نشانه گذاری

برای واحدهای تغذیه ریش تراش نشانه گذاری ولتاژ های اسمی خروجی و نماد شماره ۵۲۲۵ استاندارد بین المللی 60417 ISO 7000/IEC می بایست بر روی جلوی محفظه به نحوی نشان داده شود که وقتی پریز مطابق استفاده عادی  نصب می شود قابل رویت باشد.