مبحث سوم مقررات ملی ساختمان : حفاظت ساختمان ها در مقابل حریق (1395) | ٣-٦-٢ مقررات کلی‌

٣-٦-٢-١ کلیات

علاوه بر الزاماتی‌ که‌ برای‌ دسترس خروج، خروج و تخلیه‌ خروج در قسمت های‌ مربوط در این‌ فصـل‌ آمده است‌، مقررات کلی‌ مندرج در بند های‌ ٣-٦-٢-٢ تا ٣-٦-٢-١٧ نیز باید برای‌ هر یک‌ از اجـزاء سیستم‌ راه خروج اعمال شود.

٣-٦-٢-٢ دامنه‌ کاربرد

بر اساس ضوابط‌ این‌ فصل‌، هر بنا، هر بخش‌ از یک‌ بنا و هر ساختمانی‌ که‌ پس‌ از ابلاغ این‌ مقـررات ساخته‌ می‌ شود یا مورد بازسازی‌ و تعمیرات کلی‌ قرار می‌ گیرد، باید مطابق‌ این‌ مبحث‌ بـه‌ راه های‌ خروج اصولی‌، کافی‌ و بدون مانع‌ مجهز گردد تا در صورت بـروز حریـق‌ در آن، خـروج یـا فـرار بـه‌ هنگام همه‌ متصرفان به‌ راحتی‌ میسر شود. به‌ این‌ منظور باید در هـر بنـا، نـوع، تعـداد، موقعیـت‌ و ظرفیت‌ راه های‌ خروج با توجه‌ به‌ وسعت‌ و ارتفاع آن بنا، متناسب‌ با ویژگی های‌ ساختمان و تصـرف، طرح شده و با رعایت‌ تعداد و خصوصیات متصرفان (به‌ ویژه آن هایی‌ که‌ بـیش‌ از دیگـران در معـرض خطر قرار دارند)، پیش بینی های‌ لازم برای‌ امکان خروج اشخاص به‌ بیرون از بنا و یا مکان های‌ امن‌ در داخل‌ بنا صورت گیرد.

٣-٦-٢-٣ بناهای‌ موجود

این‌ مقررات شامل‌ بناهای‌ موجود کـه‌ پـیش‌ از ابـلاغ ایـن‌ ویـرایش‌ از مبحـث‌ سـوم مقـررات ملـی‌ ساختمان احداث شده اند، نمی‌شود.

٣-٦-٢-٤ تغییرات در بنا

هیچ‌ بنا یا ساختمانی‌ نباید به‌ گونه‌ ای‌ جرح و تعدیل‌ یا نوع تصرف آن تغییـر داده شـود کـه‌ تعـداد، عرض، کارایی‌ یا ایمنی‌ راه های‌ خروج آن به‌ کمتر از آنچه‌ که‌ قبلاً بوده است‌، یا در این‌ مقررات برای‌ تصرف جدید تصریح‌ شده است‌، کاهش‌ یابد.

٣-٦-٢-٥ تدابیر اضافی‌ و جایگزین‌

تمام تجهیزات، افزارها، اقدامات و شرایطی‌ که‌ کارایی‌ و عملکرد درست‌ راه هـای‌ خـروج را کنتـرل و تضمین‌ می‌ کنند، باید به‌ نحوی‌ طرح و به‌ کار گرفتـه‌ شـوند کـه‌ در هـیچ‌ مـوقعیتی‌، ایمنـی‌ جـان انسان ها فقط‌ به‌ یک‌ مورد یا وسیله‌ وابسته‌ نگردد. از این‌ رو، هر جا که‌ لازم باشد باید تدابیر اضافی‌ اتخاذ شود تا چنانچه‌ یکی‌ از راه های‌ خروج قابل‌ استفاده نبود یا مؤثر واقع‌ نشد، امکان خـروج از راه دیگر وجود داشته‌ باشد.

٣-٦-٢-٦ ایجاد فرصت‌ برای‌ خروج ایمن‌

طراحی‌، ساخت‌، تجهیز، نگهداری‌ و مدیریت‌ هر بنا و راه های‌ خروج آن باید به‌ گونه‌ ای‌ صورت گیرد که‌ در صورت بروز آتش‌ سوزی‌، متصرفان و بهره برداران در حد قابل‌ قبول فرصت‌ کافی‌ برای‌ خـروج ایمن‌ داشته‌ باشند و گرفتار شعله‌ های‌ آتش‌ و دود و سـایر محصـولات ناشـی‌ از حریـق‌ یـا هـول و هراس احتمالی‌ نشوند.

٣-٦-٢-٧ خروج بدون مانع‌

در هر بنا یا ساختمان، خروج ها باید در مکان هایی‌ طرح، ساخته‌، آراسـته‌ و نگهـداری‌ شـوند کـه‌ در تمام اوقات تصرف، از تمام نقاط بنا، راه خروج آزاد و بدون مانع‌ در دسترس باشد.

٣-٦-٢-٨ مشخص‌ بودن راه خروج

در هر بنا یا هر بخش‌ از یک‌ بنا، خروج ها باید تا حد امکان در مکان هایی‌ طرح شوند کـه‌ متصـرفان بتوانند به‌ وضوح آنها را ببینند. در غیر این‌ صورت، هر راه منتهی‌ به‌ خـروج بایـد آنچنـان بـه‌ طـور آشکار و مشخص‌ علامت‌ گذاری‌ شود که‌ هر متصرف از هر نقطه‌ بنا بتواند به‌ سرعت‌ راه فرار و خروج از ساختمان را پیدا کند. همچنین‌، هر مسیر خـروج از ابتـدا تـا انتهـا، بایـد بـه‌ گونـه‌ ای‌ آراسـته‌ و علامت‌ گذاری‌ شود که‌ راه منتهی‌ به‌ مکان امن‌ یا فضای‌ پنـاه گیـری‌، بـه‌ روشـنی‌ مشـخص‌ باشـد و متصرفان ساختمان در مسیرهای‌ دارای‌ پیچ‌ و خم‌ یا مکان های‌ بن‌بست‌ گرفتار نشوند.

٣-٦-٢-٩ قفل‌ و وسایل‌ سد کننده

به‌ کارگیری‌ هرگونه‌ قفل‌ یا وسیله‌ سد کننده در جهت‌ خروج، که‌ احیاناً فرار به‌ موقع‌ را مـانع‌ شـود، ممنوع است‌، مگر در برخی‌ از تصـرف هـا ماننـد زنـدان هـا، مراکـز بـازپروری‌ و بهداشـت‌ روانـی‌ یـا ندامتگاه ها. در این‌ گروه از بناها نیز استفاده از قفل‌ فقط‌ در شرایطی‌ مجاز است‌ که‌ مراقبان به‌ طـور دائم‌ در حال انجام وظیفه‌ بوده یا تدابیر مؤثری‌ برای‌ خارج کردن متصرفان در مواقع‌ اضـطرار اتخـاذ شده باشد.

٣-٦-٢-١٠ شبکه‌ کشف‌ و اعلام حریق‌

شبکه‌ کشف‌ و اعلام حریق‌ در راه های‌ خروج باید مطابق‌ مقررات بخش‌ ٣-٥-١ طراحی‌ و اجرا شود.

‌٣-٦-٢-١١  دوربندی راه های‌ خروج قائم‌

هر راه خروج قائم‌ که‌ طبقات یک‌ بنا را به‌ هم‌ مربوط کند، باید به‌ نحوی‌ دوربندی‌ و محافظت‌ شود که‌ از گسترش شعله‌های‌ آتش‌، دود و سایر محصولات ناشی‌ از حریق‌ از طبقـه‌ ای‌ بـه‌ طبقـه‌ دیگـر، مطابق‌ الزامات این‌ مبحث‌، جلوگیری‌ گردد.

٣-٦-٢-١٢ ارتفاع سقف‌

ارتفاع سقف‌ راه های‌ خروج در هیچ‌ قسمت‌ نباید کمتر از 2/1 متر باشد.

تبصره ها:

١- برجستگی‌های‌ مجاز مطابق‌ بند ٣-٦-٢-١٣، 

٢- ارتفاع سرگیر راه پله‌ها مطابق‌ بند ٣-٦-٤-٣-٣، 

3- ارتفاع سرگیر شیبراه مطابق‌ بند ٣-٦-٤-٤-٣ 

4- ارتفاع  "در"، مطابق‌ بند ٣-٦-٤-٢-٢.

٣-٦-٢-١٣ قسمت‌های‌ برآمده

قسمت‌های‌ برآمده باید مطابق‌ الزامات بندهای‌ ٣-٦-٢-١٣-١ تا ٣-٦-٢-١٣-٣ باشند.

٣-٦-٢-١٣-١ سرگیر

قسمت‌ های‌ برآمده در زیر سقف‌ را می‌ توان در پایین‌ تر از حداقل‌ ارتفاع لازم سقف‌ قید شده در بنـد ٣-٦-٢-١٢ قرار داد، به‌ شرطی‌ که‌ در تمام سطوح عبور و مرور، شامل‌ مسیرهای‌ تـردد، راهروها و گذرگاه ها، حداقل‌ بلندی‌ قد راه برابر با ٢٠٠ سانتی‌ متر رعایت‌ شود. برآمدگی‌ ها نباید موجب‌ کاهش‌ ارتفاع بیش‌ از ٥٠% از مساحت‌ سطح‌ سقف‌ راه خروج گردد.

تبصره: وسایل‌ کنترل کننده حرکت‌ در مانند آرام بند یا نگهدارنده حرکت‌ در، نباید بلندی‌ قـد راه را به‌ کمتر از ١٩٥ سانتی متر کاهش‌ دهند.

٣-٦-٢-١٣-٢ پیش آمدگی‌های‌ افقی‌

در محل‌ های‌ عبور، عناصر سازه ای‌، تجهیزات و مبلمان ثابت‌ یا غیر ثابت‌ با ارتفـاع بـین‌ ٧٠ تـا ٢٠٠ سانتی‌متر از سطح‌ کف‌، نباید بیش‌ از ١٠ سانتی‌متر پیش‌آمدگی‌ افقی‌ داشته‌ باشند.

یادآوری‌: این‌ ضابطه‌ برای‌ پیشگیری‌ از برخورد افراد با پیش‌ آمدگی‌ های‌ قرار گرفته‌ در ایـن‌ ارتفـاع است‌. همچنین‌، امکان تشخیص‌ پیش‌ آمدگی‌ های‌ قرار گرفتـه‌ در ایـن‌ ارتفـاع بـرای‌ نابینایان وکم‌ بینایان با عصا وجود ندارد.

٣-٦-٢-١٣-٣ عدم اشغال پهنای‌ مفید

برجستگی‌ ها و پیش‌ آمدگی‌ های‌ اجسام نباید حداقل‌ پهنای‌ مفیـد مسـیرهای‌ قابـل‌ دسـترس را بـه‌ کمتر از الزامات مربوطه‌ در این‌ مقررات کاهش‌ دهند.

٣-٦-٢-١٤ سطح‌ کف‌

جنس‌ و بافت‌ سطح‌ کف‌ مسیرهای‌ خروج باید مانع‌ از سر خوردن شود و بـه‌ نحـو مطمـئن‌ نصـب‌ و اجرا شده باشد.

٣-٦-٢-١٥ تغییر تراز کف‌

در راه های‌ خروج، اگر تغییر تراز کف‌ کمتر از ٣٠ سـانتی‌ متـر وجـود داشـته‌ باشـد، بایـد از سـطوح شیبدار استفاده شود. اگر شیب‌ از یک‌ واحد قائم‌ در ٢٠ واحد افقی‌ (شیب‌ ٥ درصد) بزرگ تر باشد، باید از شیب‌راه های‌ مطابق‌ بند ٣-٦-٤-٤ استفاده شود. در صورتی‌ که‌ اختلاف تراز ١٥٠ میلی‌متر یا کمتر باشد، شیب‌ راه باید به‌ میله‌ دستگرد یا کفپوشی‌ که‌ رنگ‌ آن متضاد با کفپوش قسـمت‌ هـای‌ مجاور است‌ مجهز گردد، تا عبور کنندگان متوجه‌ اختلاف تراز شوند.

تبصره ها:

١ـ در درگاه های‌ خروج ساختمان های‌ گروه های‌ (ص)، (خ)، (م-٢)، و گروه های‌ (ن) و (ف)، که‌ طبق‌ ضوابط‌ مربوط قابل‌ دسترس بودن آن ها برای‌ افراد معلول الزامی‌ نیست‌، می‌ تـوان یـک‌ پلـه‌ منفـرد (تک‌ پله‌)، با حداکثر ارتفاع ١٧ سانتی‌متر، به‌ کاربرد.

٢ـ در محل‌ هایی‌ که‌ مطابق‌ ضوابط‌ مربوط، قابل‌ دسـترس بـودن آن هـا بـرای‌ افـراد معلـول الزامـی‌ نیست‌، یک‌ پله‌ با یک‌ خیز یا با دو خیز و یک‌ کف‌ پله‌ مجاز است‌، به‌ شرط آنکه‌ پله‌ها و کف‌ پله‌ها با شرایط‌ بند ٣-٦-٤-٣-٤ مطابقت‌ داشته‌ باشند. حداقل‌ عمق‌ کف‌ پله‌ باید ٣٣ سانتی‌ متر باشـد و بـر روی‌ پله‌ باید حداقل‌ یک‌ میله‌ دستگرد مطابق‌ شرایط‌ ٣-٦-٤-٥، در حـد فاصـل‌ ٧٥ سـانتی‌ متـری‌ محور مسیر معمول خروج نصب‌ شده باشد.

‌٣-٦-٢-١٦ پیوستگی راه های‌ خروج

هیچ‌ عنصر ساختمانی‌ به‌ غیر از اجزای‌ راه خروج، مطابق‌ آنچه‌ در این‌ فصـل‌ مشـخص‌ شـده اسـت‌، نباید مسیر حرکت‌ در راه های‌ خروج را قطع‌ کند. هیچ‌ مانعی‌، به‌ جز پیش‌ آمدگی‌هـایی‌ کـه‌ در ایـن‌ فصل‌ مجاز دانسته‌ شده است‌، نباید در عرض لازم راه خروج قرار داده شود. ظرفیت‌ لازم سیستم‌ راه خروج نیز نباید در طول مسیر کاهش‌ یابد.

٣-٦-٢-١٧ آسانسور، پله‌ برقی‌ و پیاده روهای‌ متحرک

آسانسورها، پلکان برقی‌ و پیاده روهای‌ متحرک نبایـد بـه‌ عنـوان جزئـی‌ از راه خـروج الزامـی‌ بـرای‌ هیچ یک‌ از بخش‌ هـای‌ سـاختمان در نظـر گرفتـه‌ شـوند.در مجـاورت آسانسـورها بایـد تـابلویی‌ بـا مضمون زیر نصب‌ گردد: "در هنگام آتش‌ سـوزی‌ از پلکـان خـروج اسـتفاده نماییـد و از آسانسـورها استفاده نشود".

در صورت وقوع آتش‌ سوزی‌، آسانسورها باید بـه‌ یـک‌ طبقـه‌ از پـیش‌ تعیـین‌ شـده معمـولاً ( طبقه‌ همکف‌) فراخوان شده و در اختیار مأموران آتش‌ نشانی‌ یـا مسـئولان ایمنـی‌ سـاختمان قـرار گیـرد.

آسانسورهایی‌ که‌ مطابق‌ بند ٣-٦-١٠-٤، به‌ یک‌ راه خروج قابل‌ دسترس مرتبط‌ باشـند، مـی‌تواننـد توسط‌ مأموران آتش‌نشانی‌ یا مسئولان ایمنی‌ برای‌ نجات معلولین‌ مورد استفاده قرار گیرد.

آسانسورها نباید به‌ صورت مشترک با پلکان خروج در یک‌ شفت‌ قرار داده شـوند. مصـالح‌ تزئینـی‌ و کفپوش کابین‌ آسانسور نباید از جنس‌ مصالح‌ قابل‌ اشتعال باشد.