مشخصات فنی عمومی و اجرایی تاسیسات برقی ساختمان : ضابطه شماره 110 جلد 1 | ۶-۱- الزامات عمومی کاربرد و شرایط انتخاب لوله های محافظ

در این بخش الزامات مربوط به کاربرد متداول ترین انواع لوله های محافظ به منظور انتخاب نصب و بهره برداری صحیح این لوازم در تاسیسات الکتریکی ساختمان ها معرفی شده است. 

یادآوری - سایر انواع لوله های محافظ که در این بخش معرفی نشده است می بایست مطابق با استانداردهای معتبر ملی ساخته شده باشد و الزامات نصب و بهره برداری از آن بر اساس یکی از استانداردهای معتبر ملی یا بین المللی رعایت شود. 

۱-۶-۱- ویژگی های پیشنهادی 

ویژگی های پیشنهادی برای لوله محافظ مطابق با پیوست و استاندارد ملی ایران به شماره ۵۲-۵-۱۹۳۷ و جدول (۱۱-۱) است. 

یادآوری 1- این مقادیر فقط نمونه ای از ویژگی هایی است که در استاندارد ملی ایران به شماره 11215 برای لوله محافظ هادی ارایه شده است.
یادآوری 2- براساس مقاومت در برابر گسترش شعله، سیستم هاي لوله محافظ هادی نارنجی رنگ تنها زمانی قابل استفاده هستند که در داخل بتن جاسازی شوند. برای سایر روش های نصب، استفاده از همه رنگ ها به استثنای زرد،نارنجی و قرمز مجاز است.

۱-۲-۶-۱- الزامات عمومی 

• این نوع لوله و لوازم مربوط به آن باید مطابق با الزامات استاندارد ملی ایران به شماره ۲۱-۱۱۲۱۵ ساخته شده و با رعایت الزامات معرفی شده در استاندارد ملی ایران به شماره ۳۴۵۵ قابل رزوه شدن باشد. لوله های فلزی می تواند از جنس آهن با پوشش حفاظتی آلومینیوم برنج قرمز یا فولاد ضد زنگ باشد. 

• در صورتی که این نوع لوله به عنوان هادی حفاظتی به کار رود باید پس از نصب نهایی به منظور تایید مناسب بودن برای هدف مورد نظر طبق ضوابط آن تاسیسات آزمون شود. 

• قسمت های رسانا در دسترس لوله های فلزی یا کامپوزیتی که احتمال برقدار شدن آن در اثر اتصالی وجود دارد. باید به طور موثر زمین شود. 

• حداقل سایز این نوع لوله ۱۶ و حداکثر ۱۵۵ انتخاب می شود.

۲-۲-۶-۱- موارد کاربرد و شرایط نصب 

• این نوع لوله در تمام شرایط جوی و انواع تصرف ها و با رعایت الزامات مربوطه و به صورت روکار یا توکار قابل استفاده است. 

• این نوع لوله قابل استفاده داخل بتن و یا در تماس مستقیم با خاک است و در صورت استفاده از آن در محیط های مرطوب و محیط هایی که عوامل خورنده شدید وجود دارد باید متناسب با شرایط نصب با پوشش مناسب حفاظت شود. 

• در صورت استفاده از لوله های آلومینیومی داخل بتن یا در تماس مستقیم با خاک باید تمهیدات تکمیلی برای حفاظت لوله در برابر خوردگی پیش بینی شود. 

• به منظور جلوگیری از بروز خوردگی گالوانیکی لازم است تا حد امکان از اتصال رابط ها و وسایل فلزی غیر همسان اجتناب شود و در صورت استفاده از لوله های فلزی از جنس فولاد ضدزنگ تمام اتصالات محفظه ها، قوطی ها و مانند آن باید از جنس فولاد ضد زنگ انتخاب شود. 

• برای برش و رزوه لوله های فلزی باید از ابزار مناسب و استاندارد استفاده شود و پلیسه ها با روش مناسب اصلاح شود. 

• استفاده از مغزی بسته تمام رزوه برای اتصال دو لوله به یکدیگر مجاز نیست. 

• در صورت استفاده از اتصالات غیر رزوه ای این اتصالات باید دارای استحکام کافی بوده و مطابق با دستور العمل سازنده اتصالات به کار گرفته شود.

• به منظور پیشگیری از آسیب رسیدن به عایق هادی ها محل ورود لوله فلزی به قوطی یا محفظه و مانند آن می بایست توسط بوشن مناسب حفاظت شود مگر آنکه قوطی با جعبه به نحوی طراحی شده باشد که از آسیب رسیدن به عایق هادی ها جلوگیری کند.

۳-۶-۱- لوله های محافظ فلزی قابل انعطاف 

۱-۳-۶-۱- الزامات عمومی 

• این نوع لوله و لوازم مربوط به آن باید مطابق با الزامات استاندارد ملی ایران به شماره ۲۳-۱۱۲۱۵ ساخته شده باشد. 

• در صورتی که از این نوع لوله برای اتصال تجهیزاتی استفاده می شود که به منظور جلوگیری از انتقال لرزش یا امکان جابجایی وسیله بعد از نصب نیاز به انعطاف پذیری دارد نمی توان از آن به عنوان هادی حفاظتی استفاده نمود. 

• حداقل سایز این نوع لوله ۱۶ و حداکثر ۱۰۳ انتخاب می شود.

۲-۳-۶-۱- موارد کاربرد و شرایط نصب 

• از این نوع لوله میتوان به صورت روکار یا پوشیده شده برای کاربری های مختلف از جمله مواردی که لوله ها از درز انقطاع انبساط ساختمان عبور می کند و یا برای حفاظت کابل تغذیه موتورهای الکتریکی یا ماشین آلاتی که ایجاد لرزش می کند استفاده کرد. 

• برای برش این نوع لوله باید از ابزار مناسب استفاده شود و قسمتهای برش خورده تمیزکاری و پلیسه گیری شود.

۳-۳-۶-۱- موارد منع کاربرد 

استفاده از لوله های فلزی قابل انعطاف در موارد زیر مجاز نیست. 

• نصب در محیط های مرطوب 

• نصب در چاه آسانسور مگر اینکه طول لوله کوتاه تر از ۱۸ متر باشد. 

• نصب در باتری خانه ها 

• نصب در محیط های قابل انفجار به استثنای مواردی که در مقررات مربوطه مجاز شمرده شده باشد. 

• نصب در محیط هایی که به علت وجود موادی مانند روغن یا گازوئیل ممکن است هادی نصب شده داخل لوله آسیب ببیند. 

• نصب در زیر سطح زمین یا دفن شده در بتن یا شن و ماسه 

• نصب در محیط هایی که ممکن است لوله در معرض آسیب فیزیکی قرار بگیرد. 

۴-۶-۱- لوله های محافظ فلزی قابل انعطاف مقاوم در برابر نفوذ مایعات 

۱-۴-۶-۱- الزامات عمومی 

• این نوع لوله های محافظ باید مطابق با الزامات استاندارد ملی ایران به شماره ۱۱۲۱۵ ساخته شده باشد و دارای پوشش خارجی از جنس غیر فلزی و مقاوم در برابر اثرات تابش نور خورشید باشد. 

• در صورتی که از این نوع لوله برای اتصال تجهیزاتی استفاده می شود که به منظور جلوگیری از انتقال لرزش با امکان جابجایی وسیله بعد از نصب نیاز به انعطاف پذیری دارد نمی توان از آن به عنوان هادی حفاظتی استفاده نمود. 

• حداقل سایز این نوع لوله ۱۶ و حداکثر ۱۰۳ انتخاب می شود. 

۲-۴-۶-۱- موارد کاربرد و شرایط نصب 

از این نوع لوله می توان به صورت روکار با پوشیده شده در محیط های زیر استفاده کرد. 

• در مواردی که به علت شرایط نصب بهره برداری و یا نگه داری انعطاف پذیری یا حفاظت در برابر مایعات بخارها و یا ذرات جامد ضروری باشد. 

• در محیط های قابل انفجار با رعایت مقررات و الزامات مربوطه 

• به منظور دفن مستقیم در خاک در صورتی که برای این منظور طراحی و ساخته شده باشد. 

۳-۴-۶-۱- موارد منع کاربرد 

لوله های محافظ فلزی قابل انعطاف و مقاوم در برابر نفوذ مایعات نباید در موارد زیر به کار گرفته شود. 

• نصب در محیط هایی که ممکن است لوله در معرض آسیب فیزیکی قرار بگیرد. 

• در صورتی که برآیند دمای محیط و هادی نصب شده داخل لوله از دمای قابل تحمل ماده به کار رفته برای ساخت لوله بیشتر باشد. 

۵-۶-۱- لوله های محافظ صلب از جنس PVC 

۱-۵-۶-۱- الزامات عمومی 

این نوع لوله و لوازم مربوط به آن باید مطابق با استاندارد ملی ایران به شماره ۲۱-۱۱۲۱۵ ساخته شده و با رعایت الزامات معرفی شده در این بخش مورد استفاده قرار بگیرد. 

• در صورتی که لوله PVC خارج از سطح زمین نصب میشود الزاماً باید از نوع غیر خود سوز باشد. 

• در صورتی که لوله PVC زیر سطح زمین نصب می شود باید در برابر اثرات مکانیکی و همچنین عوامل خورنده و رطوبت مقاومت کافی داشته باشد. 

• حداقل سایز این نوع لوله ۱۶ و حداکثر ۱۵۵ انتخاب می شود. 

۲-۵-۶-۱- موارد کاربرد و شرایط نصب 

• نصب به صورت پوشیده شده در دیوارها، کف ها و سقف ها 

• در محیط هایی که عوامل خورنده وجود دارد یا در مکان هایی که در معرض مواد شیمیایی است و مقاومت لوله در مقابل این اثرات تایید شده است. 

• نصب در محل هایی که با پوکه معدنی پر می شود. 

• نصب در محیط های مرطوب و با محیط هایی که دیوارهای آن غالباً شسته می شود. در این موارد لازم است. تمام سیستم لوله گذاری و اتصالات مربوطه به نحوی نصب شود که از ورود آب به داخل آن جلوگیری شود. همچنین تمام نگه دارنده ها پیچ ها بست ها مهره ها و مانند آن باید از نوع مقاوم در برابر خوردگی انتخاب شود. 

• نصب در محیط های خشک و نمناک با رعایت مفاد بند ۱-۹-۵ 

• نصب به صورت روکار در صورتی که لوله در معرض آسیب های فیزیکی است باید متناسب با این محیط طراحی و ساخته شده باشد. 

• نصب در زیر سطح زمین (در صورتی که لوله به صورت دفن مستقیم در خاک نصب شود باید متناسب با این کاربری طراحی و ساخته شده باشد و الزامات و مقررات مربوط به نصب آن رعایت شود.)

• در صورتی که از لوله PVC برای عبور سیم با کابل با دمای قابل تحمل بیش از مقدار تحمل لوله PVC استفاده می شود بهره برداری از سیم یا کابل باید به نحوی باشد که دمای عملکرد آن از دمای قابل تحمل لوله تجاوز نکند. 

• برای برش این نوع لوله باید از ابزار مناسب استفاده شود و قسمت های برش خورده تمیزکاری و لبه های آن اصلاح شود. 

• این نوع لوله ها باید به نحوی نصب شود که جابجایی آن بر اثر انبساط و انقباض ناشی از تغییرات دمای محیط نصب امکان پذیر باشد. 

• در صورتی که به علت تغییرات دمایی محیط نصب لوله مقدار کاهش یا افزایش طول لوله نصب شده بین دو جعبه یا اتصالات لوله و مانند آن که در جای خود ثابت شده است بیش از ۶ میلی متر باشد، اتصال یک یا چند واسط انباط در مسیر لوله ضروری است. 

• مقدار تغییر طول لوله PVC در اثر تغییر دما بر حسب میلی متر در هر متر در جدول (۱-۱۲) معرفی شده است. 

• به منظور پیشگیری از آسیب رسیدن به عایق هادی ها محل ورود لوله PVC به قوطی یا محفظه و مانند آن می بایست توسط بوشن یا اتصال مناسب حفاظت شود مگر آنکه قوطی یا جعبه به نحوی طراحی شده باشد که از آسیب رسیدن به عایق هادی ها جلوگیری کند. 

• تمام اتصالات لوله به سایر لوله ها یا جعبه ها و مانند آن باید با روش مناسب و رعایت الزامات فنی و دستور العمل نصب لوله ها انجام شود. 

۳-۵-۶-۱- موارد منع کاربرد 

• استفاده در محیط های قابل انفجار مگر اینکه در مقررات مربوطه مجاز شمرده شده باشد و با رعایت الزامات آن نصب شود. 

• استفاده به عنوان نگه دارنده چراغها و دیگر وسایل برقی مشابه 

• استفاده در مواردی که لوله در معرض صدمات فیزیکی قرار دارد مگر اینکه برای همین منظور ساخته شده باشد. 

• استفاده در مواردی که دمای محیط از ۵۰ درجه سلسیوس بیش تر است مگر اینکه برای همین منظور ساخته شده باشد. 

• استفاده به صورت روکار در تصرفهای عمومی مانند سینما سالن کنفرانس موزه کتابخانه، مسجد، رستوران و مانند آن.

۶-۶-۱- لوله های محافظ صلب از جنس پلی اتیلن سنگین 

۱-۶-۶-۱- الزامات عمومی 

این نوع لوله و لوازم مربوط به آن باید مطابق با استانداردهای ملی ایران به شماره ۲۱-۱۱۲۱۵ و ۲۴-۱۱۲۱۵ ساخته شده و با رعایت الزامات معرفی شده در این بخش مورد استفاده قرار بگیرد. 

• حداقل سایر این نوع لوله ۱۶ و حداکثر ۱۵۵ انتخاب می شود. 

۲-۶-۶-۱- موارد کاربرد و شرایط نصب 

• استفاده در محیط هایی که لوله در تماس مواد خورنده یا در معرض صدمات فیزیکی قرار دارد. 

• نصب در محل هایی که با پوکه معدنی پر می شود. 

• نصب به صورت دفن مستقیم در خاک با بتن .

• در صورتی که از لوله پلی اتیلن سنگین برای عبور سیم یا کابل با دمای قابل تحمل بیش از مقدار تحمل لوله استفاده می شود بهره برداری از سیم یا کابل باید به نحوی باشد که دمای عملکرد آن از دمای قابل تحمل لوله تجاوز نکند. 

• برای برش این نوع لوله باید از ابزار مناسب استفاده شود و قسمت های برش خورده تمیزکاری و لبه های آن اصلاح شود. 

• به منظور پیشگیری از آسیب رسیدن به عایق هادی ها محل ورود لوله به قوطی یا محفظه و مانند آن می بایست توسط بوشن یا اتصال مناسب حفاظت شود مگر آنکه قوطی یا جعبه به نحوی طراحی شده باشد که از آسیب رسیدن به عایق هادی ها جلوگیری کند. 

• تمام اتصالات لوله به سایر لوله ها یا جعبه ها و مانند آن باید با روش مناسب و رعایت الزامات فنی و دستور العمل نصب لوله ها انجام شود. 

۳-۶-۶-۱- موارد منع کاربرد 

• نصب به صورت نمایان

• نصب داخل ساختمان 

• نصب بالای سطح زمین (مگر اینکه اطراف لوله توسط حداقل ۵ سانتی متر بتن احاطه شده باشد). 

• استفاده در محیط های قابل انفجار مگر اینکه در مقررات مربوطه مجاز شمرده شده باشد و با رعایت الزامات آن نصب شود. 

• استفاده در مواردی که دمای محیط از ۵۰ درجه سلسیوس بیشتر است مگر اینکه برای همین منظور ساخته شده باشد. 

۷-۶-۱- لوله های محافظ غیر فلزی خرطومی 

۱-۷-۶-۱- الزامات عمومی 

این نوع لوله و لوازم مربوط به آن باید مطابق با استاندارد ملی ایران به شماره ۲۳-۱۱۲۱۵ و از نوع غیر خود سوز و مقاوم در برابر رطوبت و عوامل شیمیایی ساخته شده و با رعایت الزامات معرفی شده در این بخش مورد استفاده قرار بگیرد. 

• حداقل سایز این نوع لوله ۱۶ و حداکثر ۶۳ انتخاب می شود. 

۲-۷-۶-۱- موارد کاربرد و شرایط نصب 

• نصب به صورت نمایان یا پوشیده شده داخل دیوار سقف با کف در ساختمان های حداکثر ۳ طبقه از سطح زمین 

• نصب به صورت پوشیده شده داخل دیوار، سقف یا کف ساختمان های بیش از ۳ طبقه از سطح زمین مشروط بر اینکه توسط مصالح قابل اشتعال یا غیر قابل اشتعال با حداقل مقاومت حرارتی ۱۵ دقیقه پوشیده شده باشد. 

• نصب به صورت نمایان یا پوشیده شده داخل دیوار، سقف یا کف در ساختمان هایی که تمام طبقات آن مجهز به سیستم خودکار اطفای حریق (اسپرینکلر) باشد. 

• نصب در محیط هایی که لوله در معرض عوامل خورنده و شیمیایی قرار دارد و لوله مخصوصاً برای این منظور طراحی و ساخته شده است.

• نصب در بالای سقف کاذب مشروط بر اینکه سقف کاذب بتواند حداقل مقاومت حرارتی ۱۵ دقیقه را تامین کند. 

• نصب در محیط های مرطوب داخل ساختمان مشروط بر اینکه اتصالات مخصوص این محیط ها به کار گرفته شود. 

• در صورتی که از لوله غیر فلزی خرطومی برای عبور سیم یا کابل با دمای قابل تحمل بیش از مقدار تحمل لوله استفاده می شود بهره برداری از سیم یا کابل باید به نحوی باشد که دمای عملکرد آن از دمای قابل تحمل لوله تجاوز نکند. 

• به منظور پیشگیری از آسیب رسیدن به عایق هادی ها محل ورود لوله به قوطی یا محفظه و مانند آن می بایست توسط بوشن یا اتصال مناسب حفاظت شود مگر آنکه قوطی یا جعبه به نحوی طراحی شده باشد که از آسیب رسیدن به عایق هادی ها جلوگیری کند. 

• تمام اتصالات لوله به سایر لوله ها یا جعبه ها و مانند آن باید با روش مناسب و رعایت الزامات فنی و دستور العمل نصب لوله ها انجام شود. 

۳-۷-۶-۱- موارد منع کاربرد 

• استفاده در محیط های قابل انفجار مگر اینکه در مقررات مربوطه مجاز شمرده شده باشد و با رعایت الزامات آن نصب شود. 

• استفاده به عنوان نگه دارنده چراغها و دیگر وسایل برقی مشابه 

• نصب به صورت دفن مستقیم در خاک 

• استفاده در مواردی که دمای محیط از ۵۰ درجه سلسیوس بیشتر است مگر اینکه برای همین منظور ساخته شده باشد. 

• نصب در محیطی که لوله در معرض تابش مستقیم نور خورشید قرار دارد مگر اینکه برای این منظور طراحی و ساخته شده باشد. 

• نصب در محیط هایی که ممکن است در معرض آسیب فیزیکی قرار بگیرد. 

• استفاده در تصرف های عمومی مانند سینما سالن کنفرانس موزه کتابخانه مسجد رستوران و مانند آن مگر اینکه اطراف لوله توسط حداقل ۵ سانتی متر بتن احاطه شده باشد و تصرف ذکر شده مطابق با مقررات مربوطه الزام به مقاومت در برابر حریق نداشته باشد.