مشخصات فنی عمومی و اجرایی تاسیسات برقی ساختمان : ضابطه شماره 110 جلد 1 | ۹-۱- اصول و روش های نصب لوله های برق

۱-۹-۱- معیارهای عمومی نصب مجاری و لوله های برق 

• تمامی سیم کشی های داخلی ساختمان ها اعم از روکار یا توکار، باید در داخل لوله های مخصوص برق یا مجاری ویژه این کار مانند ترانکینگ ها و متناسب با شرایط محیطی معرفی شده در این فصل اجرا شود. 

• استفاده از انواع لوله های پلی آمید به دلیل قابل اشتعال بودن آنها در کاربردهای برق ممنوع است. 

• تمامی لوله گذاری های برق باید از تابلوی برق مربوطه شروع و به جعبه تقسیم یا جعبه کلید و پریز ختم شوند. باقی گذاردن سر لوله به طور آزاد و یا استفاده از سر چپقی برای ختم لوله مجاز نیست. 

• برای اجرای انشعاب ها خمها زانوها سه یا چهار راهه ها و غیره باید از وسایل و متعلقات استاندارد و مخصوص آن لوله یا مجرا استفاده شود. 

• اندازه ی لوله ها باید با توجه به قطر داخلی آنها با احتساب تعداد سیم ها قطر آنها طول لوله و تعداد خم های موجود در آن به نحوی انتخاب شود که انجام سیم کشی بدون مصرف نیروی بیش از حد امکان پذیر بوده و در عایق بندی سیم ها ساییدگی یا پارگی ایجاد نشود. 

• طول لوله مستقیم بین نقاط دسترسی نباید از ۲۵ متر تجاوز کند. اگر مسیر لوله شامل چند خم نیز باشد طول لوله نباید از ۱۵ متر تجاوز کند. 

• در طول هر قسمت از لوله گذاری بین دو جعبه تقسیم نباید بیش از ۴ خم ۹۰ درجه (مجموع ۳۶۰ درجه) وجود داشته باشد. در غیر این صورت باید از جعبه کششی در محل مناسب استفاده شود. 

• تمامی مجاری و لوله ها باید از یک نقطه اتصال تا نقطه اتصال دیگر جعبه تقسیم به جعبه تقسیم یا پریز به پریز و مانند آن به صورت پیوسته امتداد یابد. 

• تمام لوله های روکار و با توکار باید موازی یا عمود با خط الراس دیوارها و سقف به صورت منظم نصب شود. 

• فواصل لوله ها از یکدیگر باید مساوی بوده و شعاع خمش لوله ها یکسان باشد. 

• لوله کشی افقی و عمودی در دیوارها مجاز است اما لوله کشی مورب در دیوارها مجاز نیست. 

• توصیه می شود رنگ لوله های فشار ضعیف سیستم اعلام حریق شبکه کامپیوتر و سایر سیستم های جریان ضعیف جهت شناسایی راحت تر متفاوت باشد. 

• به منظور جلوگیری از آسیب رسیدن به لوله در مواردی که لوله های برق از درز انبساط ساختمان عبور می کند. باید از لوله های خرطومی قابل انعطاف استفاده کرد. اتصال لوله باید با استفاده از اتصالات مجاز مورد تایید سازنده لوله ها انجام شود. 

• دهانه ورودی لوله هایی که از ساختمان خارج و یا به ساختمان وارد می شوند باید به طریق موثری در برابر نفوذ  آب و مایعات مسدود شود. 

• تمام لوله ها و مجاری و جعبه ها و مانند آن باید در جریان نصب به طریق مناسب و به طور موقت مسدود شود تا از ورود مصالح ساختمانی و مواد خارجی مشابه به داخل آن جلوگیری شود. 

• لوله ها باید در هنگام نصب خالی باشد و سیم ها یا کابل ها پس از پایان لوله گذاری به داخل آن هدایت شود. 

• حداقل فاصله بین لوله های برق و سایر لوله های تاسیساتی توکار از قبیل آب، بخار، گاز و امثال آن باید ۱۰ سانتی متر باشد. حداقل فاصله سیم کشی روکار از لوله گاز ۵ سانتی متر است. 

• در مسیر لوله گذاری روکار و یا توکار در هر نقطه اتصال چراغ، کلید، پریز و مانند آن باید یک جعبه متناسب با مورد کاربرد نصب شود. 

• تغییر نوع لوله مانند فولادی به پلاستیکی بدون تعبیه نوعی جعبه در محل تغییر مجاز نیست. 

• جعبه های اتصال و جعبه تقسیم های فلزی مخصوص کشش باید با مهره قفل شو یا بوشن متناسب با نوع لوله گذاری به لوله متصل شوند و دقت کافی به عمل آید که رزوه های سر لوله به قدر کافی به داخل جعبه وارد گردند تا فاصله لازم برای نصب بوشن با مهره قفل شونده و تامین اتصال الکتریکی محکم با جعبه مربوط وجود داشته باشد. 

• در مواردی که لازم است لوله توسط مهره قفل شو به قوطی متصل شود و یا به وسیله بوشن محافظت شود. استفاده از قوطی های مدور مجاز نیست. 

• لوله های محافظ فلزی جعبه های تقسیم و کشش تابلوها کابل های زره دار و لوازم لوله گذاری مربوط باید به سیستم زمین اتصال داده شوند. 

• در لوله گذاری فلزی تمام اتصالات اعم از لوله و جعبه ها و سایر لوازم مربوط باید به نحوی انجام شود که اتصال موثر الکتریکی تحقق پذیرد. 

• لوله هایی که به جعبه های تقسیم و با کشش تابلوها کابینت ها و مانند آن ختم می شود باید به طریق مقتضی نام گذاری شود که ردیابی آنها در موقع بهره برداری ممکن باشد. 

• در مواردی که لوله های برق از زیر دیوار یا کف بتنی و یا از زیر پارتیشن عبور می کند باید قبل از دیوارکشی یا بتن ریزی بر حسب محل عبور لوله اصلی لوله های حفاظت کننده از نوع فلزی با سیمانی پیش بینی و نصب  شود. 

• ورودی لوله هایی که از زیر دیوار خارجی عبور میکند باید به نحو مقتضی در برابر نفوذ آب و گاز و مانند آن مسدود شود. در صورتی که لوله برق با جاده یا لوله های آب و گاز و امثال آن تقاطع داشته باشد باید از غلاف محافظ فلزی با عایق با استحکام کافی استفاده شود. 

• تمام لوازم الکتریکی باید به طور کاملاً مستقل روی دیوارها نصب شده و اتکایی به لوله های برق مجاور خود نداشته باشد. 

• در دیوارهای بتنی برای نصب و عبور لوله های برق باید هنگام قالب بندی محل لازم در نظر گرفته شود. کندن شیار روی این گونه دیوارها یا سقف و کف بتنی پس از اتمام بتن ریزی مجاز نیست.

• خم کردن لوله ها در صورت لزوم باید به گونه ای انجام شود که لوله ها زخمی نشده و قطر داخلی آنها به طور موثر کاهش نیابد برای لوله های تا قطر ۲۵ میلی متر می توان از فنر خم کن لوله استفاده کرد. اما برای لوله های با قطر بیشتر از ۲۵ میلی متر باید از ماشین خم کن استفاده شود. 

• شعاع داخلی انحنای لوله هایی که در کارگاه خم می شود باید به نحوی باشد که مانع صدمه رسیدن به عایق سیم با کابل شود. توصیه می شود شعاع خمش لوله با رعایت دستور العمل سازنده لوله کم تر از ۸ برابر قطر لوله نباشد و نباید تحت هیچ شرایطی از ۲۵ برابر قطر لوله کم تر باشد. 

۲-۹-۱- لوله گذاری توکار 

در دیوارهای آجری شیارزنی و یا جاسازی و ایجاد سوراخ برای نصب لوله های برق باید پس از اجرای عملیات گچ و خاک انجام شود. عمق این گونه شیارها باید به نحوی باشد که بیش از نصف ضخامت دیوار برداشته نشود و همچنین سطح خارجی لوله حداقل ۱۵ میلی متر زیر سطح تمام شده دیوار قرار گیرد. 

در صورت عدم امکان دسترسی به آن با تیشه مخصوص اجرا شود. عرض شیار باید متناسب با مجموع پهنای لوله های مورد نظر باشد و عریض کردن شیار بیش از حد لزوم صحیح نیست. تمامی جعبه های تقسیم کشش کلیدها و پریزها باید به گونه ای نصب شوند که لبه خارجی آنها با سطح تمام شده دیوار کاملاً هم سطح و تراز باشد در مواردی که این گونه جعبه ها پایین تر از سطح دیوار قرار می گیرد، لبه های خارجی جعبه باید به وسیله حلقه های قابل تنظیم با سطح دیوار هم تراز شود. 

لوله های توکار باید به طریقی نصب شود که از پیچ و خم های اضافی امتناع گردیده و تا حد امکان از کوتاه ترین فاصله استفاده شود. 

نصب لوله در کف میتواند با استفاده از لوله های محافظ فلزی با غیر فلزی و رعایت الزامات بیان شده در این فصل انجام 

شود. 

جعبه های تقسیم و کشش و امثال آن باید به گونه ای نصب شود که سیم ها و کابل های درون آنها بدون تخریب بنا قابل دسترسی باشد. 

تمام لوله ها و لوازم مربوط به آنها و سایر تاسیسات برقی که در زیر کار نصب میشود باید پس از بازرسی، آزمایش و تصویب مهندس ناظر پوشیده شود. بدیهی است این امر باید به نحوی برنامه ریزی و اجرا شود که باعث تاخیر و با اختلال در انجام سایر فعالیت های ساختمانی نشود. 

١-٩-٣- لوله گذاری روکار 

در سیستم لوله گذاری روکار تمامی اتصالات بر حسب مورد از نوع پیچی بوده و به وسیله پیچ مهره بوشن، زانو و سه راه به یکدیگر متصل می شود. محکم کردن لوله ها باید به وسیله لوازمی انجام شود که سبب زدگی و یا فرورفتگی آن نشود. سایر روش های اتصال مطابق با دستور العمل تولید کننده مجاری عبور هادی ها و رعایت الزامات مربوطه صورت می پذیرد. محل و فاصله بست های لوله های روکار مطابق با مقادیر معرفی شده در جدول (۱-۲۱) است. 

شبکه نگه دارنده سقف های معلق نباید به عنوان نگه دارنده لوله محافظ استفاده شود. 

بست ها باید به وسیله رول پلاگ و پیچ یا وسیله مشابه که استحکام مناسب دارد به دیوار یا سقف محکم شود. این گونه بست ها باید از انواعی باشد که ترجیحاً لوله با دیوار یا سقف تماس پیدا نکند. 

اتصال لوله های روکار به دیوار باید به وسیله پیچ و مهره فلزی مناسب انجام شود به گونه ای که ظاهر کار کاملا تمیز و مرتب باشد. 

در صورت نصب لوله محافظ در محیط های مرطوب و محیط هایی که دیوارها اغلب با آب شستشو می شود یا جنس سقف یا دیوار از نوع جاذب رطوبت است بست ها باید به تحوی انتخاب شود که لوله حداقل ۶ میلی متر با سقف یا دیوار فاصله داشته باشد. 

در مواردی که لوله بر روی سطح فلزی نصب می شود باید از پیچ های فولادی مخصوص فلز استفاده شود و در صورتی که لوله در روی سطح چوب نصب می شود باید پیچهای مخصوص چوب به کار رود. استفاده از میخ به منظور محکم کردن لوله ها، جعبه های تقسیم چراغ ها و غیره مجاز نیست. 

اتصال لوله گذاری به دستگاه های دارای لرزش مانند موتور باید به کمک لوله های فلزی قابل انعطاف با بوشن های مناسب که حداقل طول آن ۲۰ سانتی متر باشد. انجام شود. 

۴-۹-۱- لوله گذاری در محیطهای با شرایط عادی محیط خشک 

در این گونه محیط ها شرایط دما و رطوبت عادی است و معمولا ژاله زایی یا تعریق صورت نمی گیرد و هوا از رطوبت اشباع نمی شود. مانند فضاهای اداری تجاری و مسکونی خشک .

در این نوع محیط ها طراحی و اجرای سیستم های لوله گذاری تابع مقررات عمومی لوله گذاری برق بوده و استفاده از انواع لوله های استاندارد فلزی غیر فلزی و قابل انعطاف و لوازم مربوط متناسب با مورد مصرف مجاز است. 

۵-۹-۱- لوله گذاری در محیط های نمناک مرطوب و گرم 

در محیط های نمناک وجود نم ژاله زایی یا آثار شیمیایی و مانند آن ممکن است مانع کار صحیح وسایل الکتریکی شود مانند فضای آزاد سردخانه موتور خانه، گلخانه و غیره .

در محیط های مرطوب علاوه بر وجود نم دیوارها و کف ها برای نظافت معمولا با آب تحت فشار شسته می شود مانند حمام، رختشوی خانه کارواش کارگاه های اتوکشی کارخانه های لبنیات سازی و غیره .

در محیط های گرم دمای بیش از ۳۵ درجه سلسیوس وجود دارد و معمولا شرایط محیط های نمناک و مرطوب نیز حاکم است مانند موتورخانه کارخانجات فولاد سازی شیشه سازی ذوب فلز و غیره .

سیستم لوله گذاری توکار یا روکار در محیط های نمناک و مرطوب و همچنین در محیط های گرم تابع شرایط زیر خواهد بود: 

• لوله گذاری و کابل کشی برق باید فقط با استفاده از لوله فلزی و لوله پلاستیکی صلب انجام شود مگر آنکه لوله برای استفاده در این محیط ها و با رعایت الزامات ویژه آن تولید شده باشد. 

• تجهیزات به کار رفته در این محیط ها باید مجهز به اتصالات مخصوص مربوط به نوع لوله گذاری مورد استفاده باشد تا از نفوذ رطوبت به درون لوله ها و تجهیزات (چراغ ها جعبه تقسیم ها کلیدها پریزها وسایل مصرف کننده و غیره) جلوگیری شود. 

• تمام لوازم و تجهیزات به کار رفته در این گونه محیط ها باید از درجه حفاظت زیر برخوردار باشد.

• در محیط های تمناک لوازم و تجهیزات باید از نوع مقاوم در برابر پاشیدن آب با درجه حفاظت حداقل IP44 باشد. 

• در محیط های مرطوب لوازم و تجهیزات باید از نوع مقاوم در برابر فوران آب با درجه حفاظت حداقل IP45 باشد. 

• تمام لوازم و تجهیزات به کار رفته باید از نوع حفاظت شده در برابر زنگ زدگی و خوردگی باشد. 

• قطعات فلزی به کار رفته در تاسیسات از جمله لوله های فلزی باید دارای پوشش ضد زنگ باشد. 

• نصب لوله های محافظ در فضای حمام باید با رعایت الزامات مربوطه و به صورت روکار و ایا به صورت توکار در عمق حداقل ۶ سانتی متر انجام شود. 

۶-۹-۱- لوله گذاری در محیط های ویژه 

سیستم لوله گذاری در محیط های ویژه که به علت شرایط محیطی خاص یا عملکردی از نظر ایمنی پرخطر بوده یا تاثیر نامناسبی بر نحوه کار تجهیزات وسایل و لوازم دارد باید بر اساس مقررات ویژه مربوط به هر یک طراحی و اجرا شود. این قبیل محیط ها ممکن است شامل موارد زیر باشد: 

• محیط های درمانی پرخطر مانند اتاق های عمل کاتتریزاسیون قلب زایمان مراقبت های ویژه (CCU،ICU) و مانند آن (ر.ک جلد سوم نشریه ۲۸۷ با عنوان طراحی بناهای درمانی - سیستم های تاسیسات برقی). 

• در محیط های پرخطر که ایجاد جرقه قوس الکتریکی و دمای بالا میتواند ایجاد حادثه کند. مانند محل هایی که گازهای قابل احتراق و انفجار بخارهای رسانای جریان برق مواد نفتی رشته های قابل اشتعال معلق در فضا و مانند آن وجود دارد باید تمام لوله گذاری های برق بر اساس طبقه بندی ها و استانداردهای معتبر ملی و یا بین المللی مرتبط انجام شود. 

• محیط های محل استقرار تاسیسات مربوط به شبکه های کامپیوتری و مراکز کامپیوتر 

• استخرهای شنا و حوضچه ها (ر.ک استاندارد بین المللی 702-7-60364 IEC) 

• سایر محیط هایی که برای آنها مقررات ویژه تدوین شده است. 

۷-۹-۱- هماهنگی لوله گذاری و نصب تاسیسات برقی 

پیمانکار یا مجری تاسیسات برق به منظور ایجاد هماهنگی و اجتناب از دوباره کاری باید نقشه های ساختمانی و مکانیکی را از قبل مورد بررسی و مطالعه دقیق قرار داده و ترتیب انجام عملیات مربوط به لوله گذاری و نصب تاسیسات برقی را به نحوی فراهم کند که با سایر فعالیت های ساختمانی هم آهنگ بوده و موجب تداخل و یا تاخیر آن نشود. 

بدیهی است در صورتی که عملیات مذکور تغییراتی در نقشه ها ایجاد کند مراتب باید به واحد نظارت گزارش و پس از تایید اجرا شود. 

۸-۹-۱- تفکیک سیستم ها 

سیستم های زیر باید توسط لوله های جداگانه و یا تقسیم بندی های متفاوت در داکت ها انجام شود: 

• سیستم روشنایی عمومی 

• سیستم روشنایی اضطراری 

• سیستم برق رسانی به پریزهای عمومی 

• سیستم برق رسانی به پریزهای اضطراری 

• سیستم برق رسانی به فن کویل ها 

• سیستم آنتن مرکزی تلویزیون 

• سیستم تلفن 

• سیستم فراخوان و احضار پرستار 

• سیستم در بازکن 

• سیستم تصویری تلویزیون مداربسته 

• سیستم کشف و اعلام حریق و نشت گاز 

• سیستم صوتی

• سیستم کنترل تاسیسات مکانیکی از قبیل تهویه مطبوع، آسانسور و غیره 

• سیستم شبکه رایانه و سیستم چند رسانه ای 

• سیستم مدیریت ساختمان شبکه ساختمان های هوشمند و شبکه مدیریت انرژی 

یادآوری - مدارهای سیستم های جریان ضعیف که به صورت یک جا کشیده می شود باید به نحوی باشد که ولتاژ هیچ یک از هادی ها از ولتاژ اسمی عایق بندی هادی های فشار ضعیف مورد استفاده تجاوز نکند و الزامات معرفی شده در فصل ۱۴ این نشریه رعایت شود.