مشخصات فنی عمومی و اجرایی تاسیسات برقی ساختمان : ضابطه شماره 110 جلد 1 | ۱۲-۲- اصول و روش های نصب کابل ها

۱-۱۲-۲- اصول و روش های نصب کابل های روی زمین 

۱-۱-۱۲-۲- در هنگام نصب کابل های هوایی اصول زیر باید رعایت شوند 

الف) حداقل فاصله بین کابل های هم ولتاژ باید به اندازه قطر کابل ضخیم تر مجاور در نظر گرفته شود. در صورتی که ولتاژ کابل های موازی متفاوت باشد حداقل فاصله بین دو کابل مجاور باید ۳۰ سانتی متر باشد. بدیهی است کابل های هم ولتاژ باید در یک گروه نصب شده و حداقل فاصله فوق الذکر (۳۰ سانتی متر) برای گروه های متفاوت رعایت شود. 

ب) حداکثر تعداد کابلهای داخل کانال مجرا یا لوله باید چنان تعیین شود که کشیدن آنها به آسانی امکان پذیر باشد. با توجه به این اصل توصیه می شود که قطر داخلی مجرا کانال یا لوله مساوی یا بیش تر از 1/3 (یک و سه دهم) برابر قطر کابل یا دسته کابل های کشیده شده در داخل آن باشد. 

پ) در مواردی که کابل از داخل تجهیزات یا تاسیسات فلزی عبور می کند، هر یک از سوراخ ها باید دارای انحناهای لازم با گلندهای مناسب باشد تا از ایجاد خراشیدگی در کابل جلوگیری به عمل آید. 

ت) در مواردی که لوله کشی ها و مجاری کابل در نقاط انتهایی خود در معرض تغییرات زیاد درجه حرارت قرار می گیرند، مانند تاسیسات تبرید و سردخانه ها یا تجهیزات حرارتی با تجهیزاتی که در دمای بالا کار می کنند، باید قسمت مناسبی از لوله کشی یا مجاری کابل به منطقه تبدیل اختصاص داده شده و از گردش هوا بین قسمت های گرم تر و قسمت های سردتر جلوگیری به عمل آید اتصال های قابل انبساط باید برای جبران انبساط و انقباض حرارتی در مواردی که لازم است پیش بینی شوند. 

ث) در موقع نصب با کشیدن کابل بهتر است تنش یا کشش بر روی هادی ها اعمال شود و از اعمال نیروی کششی به پوشش هادی ها یا حتی به پوشش خارجی آن اجتناب شود. در تاسیساتی که کابل های آن به طور دایم تحت نیروی کشش قرار می گیرند استفاده از کابل های مجهز به سیم مهار یا مشابه آن که بتواند نیروی کشش را تحمل کنند توصیه می شود. 

ج) کابل هایی که به تجهیزات قابل حمل یا متحرک وصل می شوند باید در نقطه اتصال به دستگاه به نحوی بسته و محکم شوند که هیچ نیرویی به ترمینال های کابل وارد نشده و از کوتاه شدن یا عقب رفتن عایق یا غلاف کابل جلوگیری به عمل آید. در صورتی که کابل شامل هادی حفاظتی نیز باشد طول آن باید به قدری باشد که در صورت خراب شدن وسیله بستن کابل وارد شدن نیرو به ترمینال هادی حفاظتی بعد از ترمینال های هادی های برق دار ممکن شود. وسیله بستن کابل نباید برق دار بوده و به نحوی ساخته شده باشد که هیچ نوع خرابی مکانیکی در کابل بسته شده به وجود نیاورد.

چ) تمام کابل های داخل و خارج ساختمان باید یک تکه بوده و استفاده از انواع مفصل و اتصالات مجاز نیست.

۲-۱-۱۲-۲- نصب کابل روی دیوار و سقف 

الف) برای نصب یک رشته کابل بر روی دیوار یا سقف باید از بست های کائوچویی دو تکه ای مخصوص کابل استفاده شود به طوری که در محل های نصب بست کابل مستقیماً با دیوار یا سقف تماس نداشته باشد. در مورد نصب چندرشته کابل توصیه می شود که کابل های مذکور به صورت موازی روی دیوار یا سقف نصب گردیده و از بست های ریلی استفاده شود. حداقل فاصله کابل از دیوار باید دو سانتی متر در نظر گرفته شود. 

ب) فاصله کابل ها از یکدیگر باید حداقل دو برابر قطر کابل بزرگتر فاصله آزاد باشد. در مواردی که فاصله مذکور کم تر باشد باید از ضرایب مناسبی برای کاهش ظرفیت جریان مجاز کابل ها استفاده شود.

پ) بست های مورد استفاده در صورتی که از نوع عایق دار نباشند بایستی به وسیله غلاف محافظ عایق پوشانده شوند. 

ت) اگر کابل ها دارای روکش یا غلاف ترموپلاستیکی باشند، باید اطمینان یافت که هر گیره دارای کفشک های محافظ یا سپرهای مناسب باشد بدیهی است در صورت عدم وجود چنین سیرهایی روکش کابل ها می تواند زیر فشار کفشک های گیره ها آسیب ببیند. 

ث) در مواردی که ساختمان دارای سقف کاذب است نصب کابل بر روی سقف کاذب به هیچ وجه مجاز نیست و باید به سقف اصلی ساختمان تکیه داده شود. 

ج) فاصله ای که به علت استفاده از بست های ریلی یا دو تکه ای بین کابل و دیوار (یا سقف) ایجاد گردیده، باید در گوشه ها داخلی و خارجی با نصب دو عدد بست به فاصله ده سانتی متر از طرفین گوشه عیناً حفظ و رعایت شود. 

چ) کابل ها باید در برابر تابش مستقیم آفتاب دارای نوعی حفاظ باشند. 

۳-۱-۱۲-۲- نصب کابل روی سینی کابل 

الف) ابعاد سینی های کابل باید از نظر مکانیکی با توجه به وزن کابل ها و همچنین در صورت لزوم با در نظر گرفتن شرایط نصب تعمیرات و رسیدگی انتخاب شود، ولی به طور کلی سینی های کابل باید با ورق آهن گالوانیزه مشبک و به ضخامت حداقل 1/5 میلی متر ساخته شده و در صورت آویز بودن توسط میله های فولادی به قطر حداقل ۶ میلی متر در فاصله های حداکثر یک متر نگاه داشته شود. 

ب) سینی های کابل چند طبقه باید با توجه به عرض آن به نحوی انتخاب شوند که دسترسی به کابل ها حداقل از یک طرف امکان پذیر باشد. فاصله بین سینی های دو طبقه باید حداقل ۳۰ سانتی متر باشد. 

پ) هنگام نصب کابل ها بر روی سینی کابل، کابل ها باید در نزدیکی هر محل تغییر جهت سه راه با چهارراه یا انتهای هر مسیر افقی یا قائم و همچنین به فاصله ۱۰ متر در مسیرهای افقی و ۱/۵ متر در مسیرهای قائم به سینی ها محکم شوند. 

ت) نحوه همبندی تکمیلی سیستم های هدایت کابل باید مطابق الزامات فصل ۱۳ باشد. 

ث) به منظور پیشگیری از آسیب رسیدن به عایق سیم یا کابل استفاده از بست فلزی بدون روکش لاستیکی مجاز نیست. 

۲-۱۲-۲- اصول و روش های نصب کابل های زیر زمینی 

۱-۲-۱۲-۲- هنگام نصب کابل های زمینی اصول زیر باید رعایت شوند 

الف) به منظور جلوگیری از تکان های شدید قرقره های کابل در هنگام حمل به کارگاه یا محل نصب، باید قرقره ها به خوبی گوه گذاری شوند. پیش از تحویل قرقره کابل ها ضروری است بررسی شود که هیچ گونه آسیبی به قرقره ها و کابل ها وارد نشده باشد. بردار نشانگر رسم شده بر روی بدنه قرقره راستای غلتاندن قرقره را نشان می دهد. اگر قرقره در راستای مخالف غلتانده شود لایه های کابل پیچیده شده بر روی قرقره شل می شوند. 

ب) در هنگام حمل قرقره های کابل به جایگاه نصب بهتر است که از کابل کش ها یا یدک کش حامل کابل که به وسایل سوار و پیاده کردن قرقره مجهزند استفاده کرد. در غیر این صورت به منظور پیاده سازی قرقره های کابل باید جرثقیل با سطح شیبدار به کار گرفته شود. 

پ) حداقل فاصله بین کابل فشار ضعیف یا فشار متوسط یا جریان ضعیف زیرزمینی از لوله های گاز بخار آب و سوخت باید ۳۰ سانتی متر باشد. 

ت) در مواردی که کابل با کابل دیگر (به خصوص کابل هایی با ولتاژ متفاوت) یا لوله های گاز، آب و غیره تقاطع داشته باشد باید از یک لوله محافظ، به طول یک متر استفاده نموده و کابل از داخل این لوله محافظ عبور کند. همچنین در مواردی که کابل از زیر جاده ها محوطه های مفروش به هر نحو یا از زیر سنگفرش عبور کند، باید در زیر سطح مفروش با جاده برای کل طول هر کابل لوله محافظ از جنس پلاستیک صلب یا سیمان پیش بینی شود. نسبت قطر لوله محافظ در موارد فوق الذکر به قطر کابل مربوطه نباید از حدود 1/3 (یک و سه دهم) کم تر باشد. در محل های خروج کابل از داخل لوله باید برای حفاظت کابل در برابر ساییدگی ناشی از تماس با لبه لوله نوعی بالشتک در نظر گرفت. لازم به یادآوری است که در این گونه موارد باید یک لوله محافظ اضافی خالی به منظور کابل کشی های آینده پیش بینی شود و در این لوله، یک مفتول گالوانیزه نمره ۴ که طول آن در هر طرف یک متر بیش از طول لوله مزبور باشد قرار داده شود. 

ث) تغییر جهت کانال های کابل ها باید به نحوی باشد که با شرایط مربوط به خم کردن کابل ها (مندرج در این فصل) مطابقت کند. تعداد کابل هایی که در داخل هر کانال نصب می شوند باید چنان تعیین شود که بازدید و تعویض آنها به سهولت امکان پذیر باشد. 

ج) در مواردی که کابل از داخل تجهیزات با تاسیسات فلزی عبور میکند هر یک از سوراخ ها باید دارای انحناهای لازم با گلندهای مناسب باشد تا از ایجاد خراشیدگی در کابل جلوگیری به عمل آید. 

چ) تمام کابل های داخل و خارج ساختمان باید یک تکه بوده و از نصب مفصل (دوراهه) روی آنها خودداری شود. استفاده از مفصل در موارد استثنایی و پس از تایید دستگاه نظارت مجاز خواهد بود. 

ح) فاصله جدایی از نقطه نظر سازگاری الکترو مغناطیسی باید مطابق الزامات فصل ۱۴ باشد. 

۲-۲-۱۲-۲- نصب کابل در داخل کانال خاکی 

الف) برای نصب کابل ها در داخل کانال خاکی ابتدا باید کانال مورد نظر با ابعاد مشخص شده در نقشه مربوط حفر و کف آن به ضخامت ۱۰ سانتی متر ماسه ریزی و کابل ها بر روی آن خوابانده شود. آنگاه، روی کابل ها نیز با ۱۰ سانتی متر ماسه نرم پوشانیده شده و یک نوار پلاستیکی اخطار که بر روی آن عبارت «توجه مسیر کابل» نوشته شده کشیده شود. سپس به منظور محافظت کابل یک ردیف اجر به عرض ۲۲ سانتی متر (طول آجر عمود بر محور کابل)، یا یک ردیف دال بتونی بر روی نوار مزبور چیده و سپس روی آن را خاک ریزی کرده و بکوبند. 

ب) عرض کانال حفر شده به منظور نصب کابل های زیرزمینی بستگی به تعداد کابل هایی خواهد داشت که در مجاورت هم قرار میگیرند. همچنین عمق کابل از سطح زمین بستگی به تعداد کابل هایی دارد که روی یکدیگر قرار میگیرند فاصله بالاترین کابل فشار ضعیف زیرزمینی از سطح زمین در زیر سطح تمام شده پیاده رو نباید از ۷۰ سانتی متر کمتر و در زیر سطح خیابان نباید از یک متر کمتر باشد. 

پ) اگر تعداد کابل ها در داخل کانال خاکی زیاد باشد بهتر است به جای قرار دادن کابل ها بر روی یکدیگر کابل ها مجاور هم کشیده شود. حداقل فاصله کابل های زیرزمینی از یکدیگر در صورتی که دو کابل هم ولتاژ باشد باید ۱۰ سانتی متر و در صورتی که یک کابل کابل فشار ضعیف و دیگری کابل فشار متوسط یا کابل جریان ضعیف (دو کابل مجاور با ولتاژهای متفاوت) باشد، ۳۰ سانتی متر در نظر گرفته شود، (منظور از فاصله دو کابل فاصله هوایی بین آن دو است) در مواردی که چند کابل به موازات یکدیگر در یک سطح افقی کشیده می شود باید ضمن رعایت فواصل مجاز تمامی سطح کابل ها با آجر پوشیده شود و در مورد کابل های جانبی، حداقل نصف طول آجر از مرکز کابل به سمت خارج قرار گیرد. به جای آجر می توان از دال بتونی مناسب با مصالح دیگری که تصویب شده باشد استفاده کرد. 

ت) جزییات و ابعاد کانال خاکی و فاصله بین کابل ها در شکل (2-6) و (2-7) نشان داده شده است. در این شکل همچنین تعداد و نحوه استقرار کابل های فشار ضعیف در کانال های خاکی ارایه گردیده است. 

ت) در مواردی که کابل فشار ضعیف و کابل فشار متوسط در یک کانال خاکی زیرزمینی نصب می شوند، کابل فشار متوسط نباید مستقیماً در زیر کابل فشار ضعیف قرار گرفته و عمق دفن کابل فشار متوسط باید حداقل متر بیشتر از کابل فشار ضعیف باشد. در این گونه موارد باید کانال به شکل پله ای دو تراز متفاوت حفر و کابل فشار متوسط در بستر پایینی و کابل فشار ضعیف در بستر بالایی خوابانده شود. بدیهی است تمام اصول و روش های مربوط به نصب کابل های فشار ضعیف و متوسط در مورد هر کدام از کابل های مذکور باید دقیقاً رعایت شود. (شکل (۲-۵)) 

ج) تمام کابل ها به ویژه کابل های تک هسته ای نباید پس از خواباندن خیلی ترنگ (حالت کشیده صاف) شود و لازم است اندکی پیچ و تاب داشته باشد تا بتوانند انبساط و انقباض طولی را که در مدت دوره های گرمایشی به واسطه بار کامل رخ می دهد، به آسانی تحمل کند. 

چ) کابل هایی که بدون هیچ نوع حفاظت مکانیکی اضافی مستقیماً در زمین دفن می شوند باید دارای زره فلزی باشند. کابل هایی که با استفاده از حفاظت مکانیکی اضافی (آجر یا دال بتونی) در زمین دفن می شوند باید دارای غلاف محافظ باشند. مسیر این گونه کابل ها باید به نحوی علامت گذاری شود که در صورت کندوکاو بعدی، محل آن مشخص باشد. 

ح) پیمانکار موظف است که قبل از شروع به حفر و کندن کانال خاکی تمام نقشه های تاسیساتی اجرا شده قبلی در محوطه عملیات خود را از دستگاه های اجرایی مربوطه دریافت و با توجه به آن اقدام به حفر کانال کند به طوری که هیچ گونه لطمه ای به تاسیسات موجود وارد نشود. 

خ) هنگام حفر کانال خاکی برای نصب کابلها باید آسفالت یا سیمان یا پوشش کنده شده و در یک سمت گودال در فاصله حداقل یک متری انباشته شود تا هر گونه فعالیت آزاد برای خواباندن کابل امکان داشته باشد. همچنین سایر مواد خاک برداری شده (یعنی خاک و غیره) در سمت دیگر گودال و در فاصله حداقل 0/3 متری انباشته گردند تا کارگران از لغزش و افتادن در گودال در امان باشند. 

د) در مواردی که به منظور خواباندن کابل ها قسمتی از جاده آسفالته یا پیاده رو باید خاک برداری شود. پیمانکار موظف است پس از تکمیل کار کابل کشی جاده آسفالته با پیاده رو را تعمیر و به حالت اول برگرداند. 

۳-۲-۱۲-۲- نصب کابل در داخل کانال پیش ساخته 

الف) کانال های پیش ساخته کابل کشی می تواند به صورت آدم رو یا معمولی ساخته شده از آجر با اندود سیمانی یا بتونی باشد. 

ب) به منظور دفع آب هایی که ممکن است در کف کانال های پیش ساخته جمع شود باید کف شورهای مناسبی که به سیستم فاضلاب یا چاه جذب آب متصل باشند در فواصل حداکثر ۴۰ متری از یکدیگر پیش بینی و نصب شود.

پ) برای هدایت آب های احتمالی کف کانال های پیش ساخته بایستی دارای شیب برابر نیم الی یک صد در جهت کف شورهای پیش بینی شده باشند. 

ت) به منظور پرهیز از تماس مستقیم کابل ها با کف کانال پیش ساخته معمولی باید در کف کانال و در فواصلی حداکثر برابر با ۶۰ سانتی متر اتکایی از اوله فولاد گالوانیزه با پروفیل ناودانی (آلومینیومی یا فولاد گالوانیزه) با ارتفاع ۱۰ سانتی متر از کف کانال پیش بینی و نصب گردیده و سپس کابل ها روی اتکاهای مذکور خوابانده شوند. 

ث) کانال های پیش ساخته معمولی در موتورخانه ها پست های برق اتاق با سالنهای مولد برق و غیره باید دارای درپوشهای قابل برداشت از ورق آهن آجدار با دستگیره مناسب در تمام طول کانال باشد. 

ج) به منظور نصب کابل در کانال های پیش ساخته شده آدم رو بایستی از قطعات پیش ساخته فولاد گالوانیزه با نصب مجزا همراه با بست های مناسب استفاده شود یا این که هم زمان با ساخت کانال در تمام طول دیواره کانال و حداکثر هر ۲ متر یک پروفیل ناودانی به عرض ۱۰ سانتی متر و به طول برابر با ارتفاع کانال (از کف تا زیر سقف کانال) پیش بینی و نصب شود تا بعداً متناسب با نوع و تعداد کابل های مورد نیاز اسکلت کابل کشی بازوها نگاهدارنده ها و سینی کابل را بتوان بدون تخریب روی ناودانی های مذکور نصب کرد. جزییات تیپ نصب کابل را در داخل کانال های آدم رو در شکل (۲-۸) و جزییات تیپ بازوبندی در داخل کانال های مذکور در شکل (۲-۹) نشان داده شده است. 

چ) تمام کابل کشی ها بایستی روی سینی کابل انجام شده و تمام اصول نصب مندرج در بخش های نصب کابل روی زمین و نصب کابل روی سینی کابل باید دقیقا رعایت شوند. 

ح) تمام کانال های پیش ساخته آدم رو باید دارای سیستم روشنایی مناسب و پریزهای برق در فواصل مناسب بوده و همچنین در صورت امکان برای تماس با خارج در صورت لزوم پریزهای تلفن در فواصل مناسب پیش بینی و نصب شوند. 

خ) در کانال های پیش ساخته شده آدم رو در صورتی که علاوه بر تاسیسات برقی از تاسیسات مکانیکی و غیره نیز استفاده می شود باید حتی الامکان در یک دیواره تاسیسات برقی و در دیواره مقابل تاسیسات دیگر نصب شود. در صورتی که امکان نصب به طریق فوق نباشد باید حداقل تاسیسات مذکور در دو ارتفاع متفاوت و به صورت مستقل و جدا از هم نصب شوند به طوری که تاسیسات برقی در ارتفاع بالاتر از تاسیسات مکانیکی نصب شده باشند. (جهت مطالعه بیشتر به نشریه ۳۶۹ - ضوابط احداث تونل تاسیسات مشترک شهری مراجعه شود). 

د) با توجه به اینکه امکان آتش سوزی و گسترش آتش در کانال ها و مجاری کابل همیشه وجود دارد. این مجاری باید حداقل در نقطه ورودی به اتاقک های تجهیزات و فرمان پست های برق و غیره با دیواره های مقاوم در برابر حریق مسدود گردند. 

4-2-12-2- نصب کابل در داخل شافت

برای نصب کابل روی دیواره شافت، تمام اصول و روش های تعیین شده مندرج در بخش نصب کابل روی دیوار، به خصوص نصب در حالت قائم، دقیقاً رعایت شود.