مشخصات فنی عمومی و اجرایی تاسیسات برقی ساختمان : ضابطه شماره 110 جلد 1 | 13-6- طراحی مدارها

در این بخش مشخصات عمومی و الزامات کلی برای طراحی برخی مدارهای متداول در تاسیسات الکتریکی ساختمان ها معرفی می شود. علاوه بر الزامات ذکر شده در این بخش رعایت سایر شرایط طراحی مدارها مطابق با استانداردهای مربوطه الزامی است. 

۱-۱۳-۶- تعاریف 

۱-۱-۱۳-۶- حفاظت مدار 

به حفاظت هادی تغذیه کننده یک وسیله یا تابلو برق در برابر اضافه جریان حفاظت مدار اطلاق می شود. 

اضافه جریان در هادی باعث افزایش دمای هادی و در نتیجه آسیب دیدن یا کاهش کیفیت عایق هادی می شود. به نحوی که ۲۰ درصد اضافه جریان دایم نسبت به جریان مجاز هادی ممکن است عمر عایق هادی را تا حدود ۱۰ برابر کاهش دهد. 

یادآوری - وسیله حفاظتی مدار ممکن است حفاظت بار را هم بر عهده داشته باشد. 

۲-۱-۱۳-۶- حفاظت بار 

به حفاظت یک وسیله الکتریکی (مانند الکتروموتور) در برابر اضافه بار حفاظت بار اطلاق می شود. وسیله حفاظتی بار ممکن است حفاظت مدار تغذیه کننده آن را هم بر عهده داشته باشد. 

۳-۱-۱۳-۶- محدود کننده جریان اتصال کوتاه 

وسیله ای که به سبب قطع سریع جریان خطا (کمتر از ۵ میلی ثانیه یا یک چهارم سیکل) دامنه جریان عبوری از آن در  هنگام اتصال کوتاه به میزان قابل توجهی کمتر از میزان جریان اتصال کوتاه قابل پیش بینی مدار باشد، محدود کننده جریان نامیده می شود. برخی از انواع کلیدهای هوایی ،کمپکت، مینیاتوری و فیوزها می تواند از نوع محدود کننده جریان باشد.

۲-۱۳-۶- الزامات عمومی 

به منظور افزایش ایمنی تاسیسات الکتریکی ساختمان ها کاهش احتمال آتش سوزی در اثر جریان های بزرگ اتصال کوتاه و همچنین کاهش اثرات نامطلوب الکترومغناطیسی و مکانیکی بر روی سایر تجهیزات استفاده از کلیدهای محدود کننده جریان به عنوان کلید اصلی در تابلوهای برق فشار ضعیف با سطح اتصال کوتاه بزرگتر از ۱۰ کیلو آمپر الزامی است. همچنین توصیه می شود به منظور کاهش احتمال آتش سوزی در اثر بروز خطای قوس تمام تابلوهای توزیع فرعی که مدارهای انتهایی پریز و روشنایی را در محیط های زیر تغذیه می کند مجهز به کلید حفاظت خطای قوس (AFDD) باشد : 

     • استراحتگاه ها (شامل هتل ها مراکز نگهداری بیمار و مانند آن) 

     • ساختمان هایی که خطر آتش سوزی به علت انباشت مواد قابل احتراق وجود دارد. 

     • ساختمان هایی از مواد قابل اشتعال ساخته شده است (خانه های چوبی) 

     • ساختمان های بلند مرتبه 

     • ساختمان هایی که در آن اشیا و لوازم با ارزش و غیر قابل جایگزین وجود دارد (موزه ها) 

یادآوری - نمونه یک دیاگرام تک خطی برای حفاظت مدارهای مختلف نهایی در شکل (۶-60) پیشنهاد شده است. 

۳-۱۳-۶- طراحی مدارهای پریز 

در این بخش الزامات کلی برای طراحی تابلوهای برق که شامل تغذیه مدارهای پریز برای مصارف عمومی است معرفی می شود. 

۱-۳-۱۳-۶- الزامات عمومی 

     • تمام مدارهای پریز تا ۳۲ آمپر که جهت تغذیه وسایل الکتریکی ثابت یا متحرک درون ساختمان یا بیرون ساختمان استفاده می شود باید مجهز به حفاظت جریان باقی مانده با جریان عامل حداکثر ۳۰ میلی آمپر باشد. 

     • حداکثر تعداد پریزهایی که توسط یک تجهیز حفاظت جریان باقی مانده (RCD) تغذیه می شود باید متناسب با جریان نشتی طبیعی وسایل مورد استفاده و در نظر گرفتن شرایط پروژه انتخاب شود. 

     • به علت احتمال بیشتر قطع ناخواسته کلید در اثر رطوبت توصیه می شود وسایلی که در محیط خارج ساختمان نصب می شوند با کلید جریان باقی مانده مستقل حفاظت شوند. 

     • به منظور جلوگیری از قطع ناخواسته مدار در حالی که خطای جریان باقی مانده خطرناکی وجود ندارد. مجموع جریان نشتی وسایلی که توسط یک تجهیز حفاظت جریان باقی مانده (RCD) تغذیه می شود نباید بزرگ تر از ۵۰ درصد جریان باقی مانده عامل وسیله حفاظتی باشد مگر اینکه سازنده وسیله حفاظتی شرایط 

دیگری را اعلام کرده باشد. 

     • مقادیر جریان نشتی طبیعی برخی وسایل پرکاربرد در جدول (۶-۲۷) ذکر شده است.

۴-۱۳-۶- طراحی مدارهای روشنایی 

در این بخش الزامات کلی برای طراحی تابلوهای برق که شامل مدارهای روشنایی برای مصارف عمومی است معرفی شده است. 

۱-۴-۱۳-۶- طراحی مدارهای کنترل و حفاظت 

برای قطع و وصل مدارهای روشنایی از روش های مختلف راه اندازی دستی و خودکار با ترکیبی از هر دو با در نظر گرفتن شرایط محل نصب و کاربری ساختمان استفاده می شود. 

در اغلب موارد برای کنترل مدار روشنایی می توان از کلیدهای قابل قطع زیر بار (مانند کلید گردان) بر روی در تابلو استفاده نمود اما در صورتی که نیاز به قطع و وصل تعداد زیادی منبع روشنایی با قدرت بالا یا استفاده از هادی با سطح مقطع بالا یا امکان کنترل مدار از چندین نقطه وجود داشته باشد باید از انواع رله های قدرت (مانند کنتاکتور یا رله ضربه ای) استفاده نمود. 

در صورت استفاده از رله های قدرت مدار کنترل آن میتواند در ترکیب با انواع تایمر روزانه تایمر هفتگی، تایمر نجومی  فتوسل یا سیستم های هوشمند طراحی شود. 

مدار روشنایی ساختمان هایی که برای اسکان یک خانوار پیش بینی شده است باید مجهز به حفاظت جریان باقی مانده با جریان عامل حداکثر ۳۰ میلی امیر باشد. 

به منظور جلوگیری از قطع ناخواسته کلید حفاظت کننده مدارهای روشنایی بالاخص هنگام راه اندازی لامپ های LED که جریان هجومی بزرگ دارد باید حداکثر تعداد منابع روشنایی LED متناسب با سایز و تیپ کلید مینیاتوری مطابق با جدول (۶-۲۸) در نظر گرفته شود.

۵-۱۳-۶- طراحی مدارهای راه انداز موتور 

در این بخش الزامات کلی برای طراحی تابلوهای برق که شامل مدارهای راه انداز موتور الکتریکی است معرفی می شود. همچنین انواع روش های راه اندازی موتورهای الکتریکی و نحوه انتخاب تجهیزات حفاظتی و کنترلی در این بخش گنجانده شده است. 

با توجه به فراوانی کاربرد موتورهای روتور قفس سنجابی در تاسیسات مکانیکی ساختمان ها و صنایع مختلف در این بخش صرفاً به این نوع موتورها پرداخته شده و برای حفاظت و راه اندازی سایر انواع موتورهای الکتریکی باید الزامات و مشخصات فنی مخصوص آن مطابق با استانداردهای معتبر و دستور العمل بهره برداری موتور الکتریکی در نظر گرفته شود. 

۱-۵-۱۳-۶- الزامات عمومی 

به منظور حفظ ایمنی و عملکرد صحیح موتورهای الکتریکی و همچنین افزایش طول عمر وسایل موتوری، علاوه بر موارد ذکر شده در این بخش مشخصات فنی و الزامات عمومی ارایه شده توسط سازنده تجهیزات مدار راه انداز موتور الکتریکی و همچنین دستور العمل بهره برداری موتورهای الکتریکی و وسایل موتوری باید مد نظر قرار بگیرد. 

۲-۵-۱۳-۶- انتخاب نوع تجهیزات حفاظتی و کنترلی 

برای انتخاب نوع و سایز تجهیزات حفاظتی و کنترلی دو روش هماهنگی تجهیزات وجود دارد که باید مطابق با مشخصات فنی ارایه شده توسط سازنده این تجهیزات مد نظر قرار گیرد. 

     • هماهنگی نوع یک در صورت بروز اتصال کوتاه ممکن است راه اندازی مجدد موتور بدون تعمیر یا تعویض تجهیزات امکان پذیر نباشد و لازم است سلامت وسایل حفاظتی و کنترلی از جمله کنتاکتور رله حالت جامد یا رله اضافه بار قبل از استفاده مجدد بررسی شود. 

     • هماهنگی نوع دو در صورت بروز اتصال کوتاه خسارت اساسی به تجهیزات حفاظتی و کنترلی وارد نمی شود و می توان مجددا از وسایل راه انداز موتور استفاده نمود. 

بنابراین راه انداز وسایل موتوری که در کاربری های حیاتی مورد استفاده قرار می گیرند باید متناسب با هماهنگی نوع دو انتخاب شود. 

کلید اصلی تابلوی برق راه انداز موتورهای الکتریکی متناسب با شرایط پروژه و سطح اتصال کوتاه می تواند از نوع کلید خودکار مینیاتوری یا کمپکت باشد. کلیدهای خروجی هر کدام از مدارهای راه انداز موتور الکتریکی متناسب با الزامات معرفی شده در این فصل از نوع کلید محافظ موتور (MPCB) یا سایر ترکیب های حفاظتی معرفی شده در این فصل از نشریه در نظر گرفته می شود. 

در صورتی که موتور الکتریکی مجهز به تابلوی برق راه انداز و حفاظت مخصوص به خود باشد (مانند تابلوهای برق بوستر پمپ آبرسانی)، صرفاً حفاظت هادی تغذیه کننده این تابلو در تابلو برق بالادست توسط کلیدهای خودکار مینیاتوری یا کمپکت در نظر گرفته می شود. 

۳-۵-۱۳-۶- حفاظت در برابر اضافه بار و اضافه دما 

مدار تغذیه موتورهای الکتریکی با توان بیش از ۰/۵ کیلووات الزاماً باید مجهز به وسایل حفاظت در برابر اضافه بار یا اضافه دما باشد. 

حفاظت اضافه بار موتورهای الکتریکی می تواند توسط وسایلی مانند کلید محافظ موتور، رله اضافه بار یا سایر انواع راه های الکترونیکی که برای حفاظت موتورهای الکتریکی طراحی شده است تامین شود. 

انتخاب و تنظیم صحیح رله اضافه بار تاثیر بسزایی در تضمین سلامت و جلوگیری از کاهش عمر مفید موتور الکتریکی دارد، به نحوی که تنها ۵ درصد اضافه جریان دایمی می تواند باعث افزایش دمای سیم پیچ موتور به میزان ۱۰ درجه سلسیوس و کاهش عمر مفید موتور الکتریکی تا ۵۰ درصد شود. 

بنابراین در تنظیم رله اضافه بار مدار راه انداز جریان نامی موتور الکتریکی مطابق با پلاک آن باید مد نظر قرار گیرد و از اعمال هر گونه ضریب کاهشی یا افزایشی به غیر از ضرایب ارایه شده توسط سازنده وسیله حفاظتی (مانند دمای محیط، ارتفاع و... ) اجتناب شود.

انتخاب کلید محافظ موتور با رله حرارتی باید به نحوی صورت پذیرد که علاوه بر تامین حفاظت اضافه بار در هنگام کار عادی موتور الکتریکی از قطع ناخواسته مدار راه انداز به علت جریانهای بزرگ راه اندازی اجتناب شود. برای این منظور باید کلاس قطع رله مطابق با مشخصات درج شده در جدول (6-17) و با توجه به کاربری نوع موتور الکتریکی و مدت زمان مورد نیاز جهت راه اندازی آن با دقت انتخاب شود. 

در صورت استفاده از کلید محافظ موتور یا رله حرارتی سه فاز برای حفاظت موتور الکتریکی تک فاز، سیم کشی مدار تغذیه موتور الکتریکی باید به نحوی انجام شود که جریان مصرفی موتور از هر سه قطب کنید یا راه عبور کند. این موضوع به یکی از روش های معرفی شده در شکل (۶-۶۲) قابل اجرا است. 

۴-۵-۱۳-۶- راه اندازی موتور الکتریکی 

راه اندازی موتورهای الکتریکی کوچک (با توان 0/5 کیلووات و کمتر) که با توجه به نوع کاربری آن نیاز به راه اندازی خودکار یا از راه دور ندارد می تواند توسط کلید قابل قطع زیر بار (کلید گردان) با زده بهره برداری مناسب موتور الکتریکی انجام شود.

مدار راه انداز موتورهای الکتریکی با توان بیش از ۰٫۵ کیلووات باید مجهز به کنتاکتور (یا رله حالت جامد) با جریان نامی حداقل برابر جریان نامی موتور الکتریکی در کلاس بهره برداری AC3 باشد. 

تابلوهای برق شامل مدارهای راه انداز موتورهای الکتریکی سه فاز باید مجهز به رله کنترل فاز جهت تشخیص قطع شدن فاز با اشکال در توالی فازها باشد و در صورتی که بروز اضافه ولتاژ با کاهش ولتاژ ممکن است باعث ایجاد خسارت به وسایل و تجهیزات نصب شده شود، رله کنترل فاز باید مجهز به عملکرد افزایش ولتاژ با کاهش ولتاژ با قابلیت تنظیم زمان عملکرد باشد. 

مدارهایی که شامل کنتاکتور برای راه اندازی موتور الکتریکی است، می تواند مجهز به کلید فرمان چند حالته به منظور انتخاب راه اندازی دستی و اتوماتیک و همچنین حالت قطع باشد. 

برای آگاهی از وضعیت وصل، قطع یا خطا در مدار راه انداز موتور الکتریکی، هر مدار باید مجهز به چراغ های سیگنال با رنگ بندی ذکر شده مطابق بند ۶-۱۰-۳ باشد. 

در کاربری هایی که قطع خودکار مدار تغذیه موتور الکتریکی قابل قبول نیست (مانند پمپ های اطفاء)، باید تمهیداتی به منظور نمایش سیگنال خطا جهت آگاهی اپراتور در نظر گرفته شود. 

به منظور پایش مقدار جریان مصرفی مدار راه انداز موتور الکتریکی الزامات بند 6-11-4-1 باید رعایت شود.

یادآوری - برای طراحی مدار راه انداز و حفاظت موتورهای الکتریکی اطلاعات و مشخصات فنی ارایه شده توسط سازنده موتور الکتریکی و شرایط نصب آن از جمله دمای محیط و ضرایب کاهشی باید مورد توجه قرار گیرد. صرفاً در صورت عدم دسترسی به اطلاعات ذکر شده مراجعه به اعداد و جداول معرفی شده در این بخش امکان پذیر است. 

۵-۵-۱۳-۶- انتخاب روش راه اندازی موتور الکتریکی 

برای راه اندازی موتورهای الکتریکی بسته به نوع موتور، کاربری، شرایط نصب و مشخصات تاسیسات الکتریکی، روش های مختلفی به کار برده می شود که در این بخش چهار روش راه اندازی متداول معرفی و مزایا و معایب هر کدام به صورت مختصر در جدول (۶-۲۹) ذکر شده است. 

در انتخاب روش راه اندازی، حداکثر افت ولتاژ مجاز هنگام کار کرد عادی و هنگام راه اندازی موتور الکتریکی باید مدنظر قرار بگیرد. 

برای این منظور با انتخاب صحیح روش راه اندازی و محاسبه سطح مقطع هادی مدار تغذیه کننده مصارف موتوری باید ترتیبی اتخاذ شود تا افت ولتاژ در محل نصب موتور الکتریکی هنگام کار عادی حداکثر ۵ درصد و هنگام راه اندازی به میزان حداکثر ۱۰ الی ۱۵ درصد محدود شود. 

جدول (6-30) برای محاسبه افت ولتاژ خط هنگام راه اندازی و همچنین کارکرد عادی موتور الکتریکی به ازای ۱ آمپر در هر کیلومتر هادی مسی با آلومینیومی با سطح مقطع مختلف استفاده می شود. (همچنین به بند ۲-۱۱-۳ فصل ۲ مراجعه شود). 

یادآوری - در صورت استفاده از راه انداز نرم یا مبدل فرکانس (درایو) باید به اثرات زیان آور تولید هارمونیک های جریان توجه شود و در صورت لزوم تمهیدات لازم برای کاهش اثرات آن پیش بینی شود. 

۶-۵-۱۳-۶- توان و جریان نامی موتورهای الکتریکی 

در صورت عدم دسترسی به اطلاعات و مشخصات فنی مربوط به موتور الکتریکی که توسط سازنده آن ارایه می شود. می توان از مقادیر ارایه شده در استاندارد ملی ایران به شماره ۱-۴-۴۸۳۵ مطابق با جدول (۶-۳۱) برای موتورهای الکتریکی سه فاز استفاده کرد. 

با توجه به تکنولوژی ساخت و مشخصات فنی موتورهای الکتریکی تک فاز، جریان نامی این موتورها باید موکداً مطابق با پلاک مشخصات فنی آن در نظر گرفته شود و انتخاب سایز وسایل حفاظتی متناسب با جریان نامی اعلام شده توسط سازنده موتور الکتریکی مد نظر قرار گیرد. 

۷-۵-۱۳-۶- راه اندازی مستقیم  

ساده ترین روش برای راه اندازی موتورهای الکتریکی اتصال مستقیم ولتاژ خط به ترمینال های تغذیه موتور الکتریکی است. 

در این روش جریان راه اندازی موتور الکتریکی حدوداً بین ۵ تا ۱۰ برابر جریان نامی (بطور متوسط ۷/۲ برابر) خواهد بود. 

همچنین جریان هجومی گذرا به علت مغناطیس کنندگی تا ۲۰ برابر جریان نامی موتور قابل پیش بینی است. 

تجهیزات کنترل و حفاظت در این روش راه اندازی عموماً شامل یکی از ترکیب های زیر است :

    • کلید فیوز کنتاکتور و رله اضافه بار 

    • کلید محافظ موتور مغناطیسی کنتاکتور و رله اضافه بار 

    • کلید محافظ موتور حرارتی مغناطیسی و کنتاکتور  نمونه مدار جهت راه اندازی مستقیم موتور الکتریکی در شکل (۶-۶۴) نمایش داده شده است. 

رله حفاظت اضافه بار یا کلید محافظ موتور باید به نحوی انتخاب شود که موتور الکتریکی را در برابر جریان های بزرگ تر از جریان نامی حفاظت کند. همچنین سایز کنتاکتور در کلاس بهره برداری AC3 متناسب با توان و جریان نامی موتور الکتریکی انتخاب می شود. 

در صورت عدم دسترسی به مشخصات پلاک موتور یا دستور العمل سازنده موتور و تجهیزات راه انداز می توان از جدول (۳۲-۶) برای انتخاب وسایل مدار راه انداز موتور الکتریکی سه فاز استفاده نمود.

8-5-13-6- راه اندازی ستاره - مثلث

این روش راه اندازی صرفا برای موتورهایی که هر دو سر سیم پیچ های استاتور در جعبه ترمینال موتور در دسترس است قابل استفاده است و سیم پیچی استاتور باید به نحوی باشد که مطابق با پلاک مشخصات موتور الکتریکی قابلیت تحمل ولتاژ شبکه در حالت مثلث ( 400 ولت) و ستاره ( 690 ولت) را داشته باشد.

در این روش ابتدا موتور در حالت ستاره راه اندازی می شود و بعد از گذشت چند ثانیه تا هنگامی که موتور به حدود ۸۰ درصد دور نامی خود می رسد به حالت مثلث تغییر وضعیت می دهد. 

نمونه یک مدار جهت راه اندازی ستاره مثلث موتور الکتریکی در شکل (۶-۶۵) نمایش داده شده است. 

کنتاکتور حالت ستاره (کنتاکتور Q13 در شکل (۶-۶۵)) و کنتاکتور حالت مثلث (کنتاکتور Q15 در شکل (۶-۶۵)) باید مجهز به اینترلاک مکانیکی و یا الکتریکی باشد به نحوی که امکان وصل شدن همزمان این دو کنتاکتور وجود نداشته باشد. 

به منظور انتخاب رله اضافه بار و تنظیم آن، محل قرار گرفتن رله در مدار راه انداز ستاره مثلث باید مورد توجه قرار بگیرد. در صورتی که رله بعد از کنتاکتور اصلی قرار بگیرد (نقطه الف در شکل (۶-۶۵)) جریان اضافه بار معادل 0/58 جریان نامی موتور الکتریکی و در صورتی که در سمت ورودی و قبل از کنتاکتور اصلی (نقطه ب در شکل (۶-۶۵)) قرار بگیرد جریان اضافه بار معادل جریان نامی موتور الکتریکی انتخاب و تنظیم می شود. 

همچنین برای انتخاب سایز کنتاکتورهای مدار راه اندازی به روش ستاره مثلث میتوان از جدول (۶-۳۳) استفاده نمود: 

۹-۵-۱۳-۶- راه اندازی نرم 

راه انداز نرم با کاهش موقت ولتاژ در هنگام راه اندازی باعث کاهش جریان راه اندازی کاهش افت ولتاژ در مدار تغذیه موتور الکتریکی کاهش گشتاور راه اندازی و تنش مکانیکی در موتور و محور آن و افزایش طول عمر وسایل موتوری می شود. همچنین از راه انداز نرم می توان برای توقف نرم موتور الکتریکی نیز استفاده نمود. 

این وسیله عموماً به صورت سری بین موتور الکتریکی و مدار تغذیه آن قرار می گیرد و می تواند مجهز به حفاظت های مختلف از جمله اضافه بار قطع فاز و مانند آن باشد. 

توان نامی راه انداز نرم نباید کوچکتر از توان نامی موتور الکتریکی متصل به آن باشد. 

مدار راه انداز نرم باید مجهز به کنتاکتور موازی (بای پس) داخلی یا مستقل باشد که پس از راه انداری موتور الکتریکی به صورت خودکار بسته شده و مسیر جریان تغذیه موتور الکتریکی از طریق این کنتاکتور برقرار و از ایجاد تلفات حرارتی در مدارها داخلی راه انداز نرم و کاهش عمر مفید آن جلوگیری شود. 

به منظور تامین جداسازی ایمن در سمت ورودی راه انداز نرم (هنگام تعمیر و نگهداری یا خاموش بودن راه انداز) و همچنین قطع مدار تغذیه هنگام بروز خطا مدار راه انداز باید مجهز به یک کنتاکتور متناسب با سایز موتور الکتریکی در سمت ورودی راه انداز نرم باشد و مدار کنترل آن مطابق با دستور العمل بهره برداری راه انداز نرم طراحی شود. 

یادآوری - تعداد دفعات مجاز راه اندازی موتور الکتریکی در هر ساعت مطابق با مشخصات فنی ارایه شده توسط سازنده راه انداز نرم باید مد نظر قرار بگیرد. 

۱۰-۵-۱۳-۶ راه اندازی توسط مبدل فرکانس (درایو) 

این روش راه اندازی با کنترل دامنه و همچنین فرکانس ولتاژ تغذیه موتور الکتریکی امکان کنترل سرعت گشتاور و  جریان راه اندازی موتور الکتریکی را فراهم نموده و همچنین می تواند حفاظت موتور الکتریکی در برابر اضافه بار قطع فاز  و غیره را تامین کند. 

در این روش کنترل سرعت موتور الکتریکی در هنگام راه اندازی توقف و کار کرد عادی امکان پذیر است و می تواند باعث افزایش بهره وری و کاهش مصرف انرژی الکتریکی شود. 

توان نامی درایو نباید کوچک تر از توان نامی موتور الکتریکی متصل به آن باشد. 

به منظور تامین جداسازی ایمن در سمت ورودی درایو (هنگام تعمیر و نگهداری یا خاموش بودن راه انداز) و همچنین قطع مدار تغذیه هنگام بروز خطا، مدار راه انداز باید مجهز به یک کنتاکتور متناسب با جریان نامی موتور الکتریکی در سمت ورودی راه انداز باشد و مدار کنترل آن مطابق با دستورالعمل بهره برداری درایو طراحی شود. 

اتصال هادی حفاظتی درایو مطابق با دستور العمل بهره برداری درایو باید اجرا شود. 

کابل اتصال دهنده درایو به موتور الکتریکی باید از نوع شیلددار بوده و در هر دو سمت به هادی (شینه) حفاظتی متصل  شود. سطح تماس اتصال شیلد کابل باید به حد کافی بزرگ باشد و شیلد نباید جایگزین هادی حفاظتی مورد بهره برداری قرار بگیرد. 

کابل اتصال دهنده درایو به موتور الکتریکی باید از مسیری مستقل از هادیهای فرمان و با فاصله حداقل ۳۰ سانتی متر عبور کند و نباید به موازات سایر هادی های قدرت قرار بگیرد. 

به منظور تامین تطابق الکترومغناظیسی، استفاده از فیلتر تداخل رادیویی و فیلتر خط (ترکیب فیلتر تداخل رادیویی و چوک ورودی) می تواند باعث جلوگیری از تداخل فرکانس بالا و کاهش میزان انتقال این تداخلات از طریق کابل تغذیه درایو به مدارهای بالادست شود. 

نصب چوک در سمت ورودی درایو باعث جلوگیری از کاهش کیفیت توان و افزایش ضریب قدرت مدار می شود. استفاده از این چوک مخصوصاً در مواردی که تعداد زیادی درایو از یک مدار مشترک تغذیه می شود و وسایل الکترونیکی هم به آن شبکه متصل است توصیه می شود. 

نصب چوک در سمت خروجی درایو مخصوصا در مواردی که طول کابل تغذیه موتور زیاد است یا چندین موتور توسط درایو راه اندازی می شود توصیه شده است.

یادآوری - شرایط نصب و بهره برداری از تجهیزات کمکی درایو باید مطابق با الزامات معرفی شده در دستورالعمل درایو که توسط سازنده ارایه می شود، رعایت شود.

۶-۱۳-۶- حفاظت ترانسفورماتور 

در این بخش الزامات کلی برای طراحی تابلوهای برق که شامل تجهیزات حفاظت ترانسفورماتور است معرفی می شود. 

۱-۶-۱۳-۶- ترانسفورماتور قدرت 

به منظور انتخاب وسیله حفاظتی ترانسفورماتور قدرت و تنظیم رله های حرارتی و مغناطیسی، دستور العمل بهره برداری ترانسفورماتور و شرایط نصب آن باید مد نظر قرار بگیرد. 

در صورت عدم دسترسی به مشخصات فنی پلاک ترانسفورماتور قدرت میتوان از مقادیر جدول (۶-۳۴) برای آگاهی از جریان نامی و حداکثر جریان اتصال کوتاه ترانسفورماتور قدرت استفاده نمود. 

کلید اصلی سمت فشار ضعیف ترانسفورماتور قدرت باید از نوع قابل تنظیم و محدود کننده جریان باشد و قدرت قطع آن باید حداقل برابر با حداکثر جریان اتصال کوتاه ترانسفورماتور قدرت باشد. در مواردی که ترانسفورماتور با ترانسفورماتور یا دیگری موازی می شود باید به افزایش سطح اتصال کوتاه تابلو برق توجه شود. 

یادآوری - مقدار اضافه جریان مجاز ترانسفورماتور قدرت در زمان های کوتاه می تواند مطابق با دستور العمل سازنده ترانسفورماتور برای تنظیم رله اضافه بار کلید سمت فشار ضعیف مد نظر قرار بگیرد. 

۲-۶-۱۳-۶- ترانسفورماتورهای فشار ضعیف 

ترانسفورماتور فشار ضعیف عموماً با توان چند ولت آمپر تا چند صد ولت آمپر و به منظور تغییر ولتاژ فشار ضعیف برای استفاده در مدارهای فرمان سیگنال دهی یا مدارهای روشنایی تک فاز در محلی که صرفاً تغذیه سه فاز وجود دارد استفاده می شود. این نوع ترانسفورماتور همچنین ممکن است به منظور تبدیل آرایش سیستم زمین برای کاربری های خاص (مثلاً تبدیل سیستم TN به IT) مورد استفاده قرار بگیرد.

برای انتخاب کلید یا فیوز حفاظت کننده ترانسفورماتورها باید توجه داشت که دامنه جریان هجومی هنگام برق دار کردن این وسایل حدوداً بین ۱۰ تا ۱۵ برابر جریان نامی آن است و حتی در ترانسفورماتورهای کوچکتر (کم تر از ۵۰ کیلو ولت آمپر) ممکن است تا ۲۵ برابر جریان نامی نیز برسد لذا استفاده از کلید مینیاتوری تیپ D یا کلید کمپکت با قابلیت تنظیم رله مغناطیسی متناسب با جریان هجومی ترانسفورماتور باید مد نظر قرار بگیرد. 

۷-۱۳-۶- حفاظت موتور ژنراتور  

با توجه به اینکه مقدار امپدانس درصد موتور - ژنراتور نسبت به ترانسفورماتور قدرت با سایز مشابه ممکن است تا حدود ۵ برابر بزرگتر باشد لذا تنظیم رله قطع اتصال کوتاه کلید حفاظت کننده موتور - ژنراتور باید مطابق با دستورالعمل سازنده موتور ژنراتور با دقت انجام شود به نحوی که کلید، جریان های حدود ۳ تا ۵ برابر جریان نامی را به صورت آنی قطع کند تا از صدمه رسیدن به موتور ژنراتور جلوگیری شود. 

یادآوری - کلید خودکار اصلی حفاظت مدار خروجی برق ژنراتور در سیستم TNS از نوع چهار پل انتخاب می شود. 

۸-۱۳-۶- سیستم چنج اور و کوپلاژ 

در این بخش الزامات کلی برای طراحی تابلوهای برق که به منظور سوئیچ کردن بین دو یا چند منبع تغذیه مختلف استفاده می شود ارایه شده است. 

۱-۸-۱۳-۶- الزامات عمومی 

سیستم چنج اور باید علاوه بر عملکرد دستی مجهز به سیستم عملکرد خودکار باشد و پیش بینی سیستم اینترلاک الکتریکی و /یا مکانیکی بین کلیدها یا کنتاکتورهایی که به منظور سوئیچ کردن بین دو یا چند منبع تغذیه مختلف استفاده می شود مطابق با نقشه های منطق مداری طراحی شده الزامی است. 

کلیدهای خودکار مجهز به مکانیزم موتوری با کنتاکتورهای مورد استفاده در تابلو برق چنج اور در سیستم TNS سه فاز باید از نوع چهارپل باشد. (به بند ۱۴-۶-۲-۲ فصل ۱۴ مراجعه شود) 

منطق مداری عملکرد سیستم های کوپلاژ متناسب با کاربری مورد نظر باید در نظر گرفته شود و سیستم اینترلاک الکتریکی و /یا مکانیکی بین کلیدها برقرار باشد.