مشخصات فنی عمومی و اجرایی تاسیسات برقی ساختمان : ضابطه شماره 110 جلد 1 | ۸-۶- وسایل حفاظتی

در این بخش تعاریف مشخصات فنی و شرایط نصب و بهره برداری وسایل حفاظتی معرفی می شود. 

استاندارد ساخت و روش های تست هر کدام از وسایل مطابق با بخش ۶-۳ است. 

۱-۸-۶- کلید هوایی 

     • یک نوع کلید اتوماتیک است که متناسب با نوع واحد حفاظتی نصب شده بر روی آن قادر به تشخیص و رفع انواع خطای اضافه بار اتصال کوتاه جریان باقی مانده و خطای زمین است. 

     • واحد حفاظتی این نوع کلید ممکن است از نوع الکترونیکی (E) یا حرارتی و مغناطیسی (TM) باشد و از آنجا که کنتاکت های کلید در داخل محفظه ای با فشار محیط و در جریان هوای آزاد باز و بسته می شود به آن کلید هوایی گفته می شود. 

۱-۱-۸-۶- مشخصات فنی و کاربرد 

مشخصات فنی الزامات کلی و اصول تست این نوع کلیدها مطابق با استانداردهای ذکر شده در بخش ۶-۳ است. 

این کلیدها عموماً از ۶۳۰ تا ۶۳۰۰ آمپر به صورت سه پل و چهارپل و در دو نوع ثابت و کشویی ساخته می شود. 

از این کلید عموماً به عنوان کلید اصلی ورودی تاسیسات الکتریکی و بعد از ترانسفورماتور قدرت یا موتور ژنراتور استفاده می شود و با توجه به ساختار مکانیکی قوی و نوع واحد حفاظتی میتواند در رده بهره برداری B و به منظور تامین سلکتیویته به کار گرفته شود.

۲-۸-۶- کلید کمپکت 

یک نوع کلید اتوماتیک است که متناسب با نوع واحد حفاظتی نصب شده بر روی آن قادر به تشخیص و رفع انواع خطای اضافه بار اتصال کوتاه جریان باقی مانده و خطای زمین است. 

واحد حفاظتی این نوع کلید ممکن است از نوع الکترونیکی (E) یا حرارتی و مغناطیسی (TM) باشد و به علت برخورداری از مکانیزم های الکتریکی و مکانیکی فشرده با عنوان کلید کمپکت شناخته می شود. 

۱-۲-۸-۶- مشخصات فنی و کاربرد 

مشخصات فنی الزامات کلی و اصول تست این نوع کلیدها مطابق با استانداردهای ذکر شده در بخش ۶-۳ است. 

این کلیدها عموماً از ۱۶ تا ۳۲۰۰ آمپر به صورت تکیل ،دوپل سه پل چهارپل و در دو نوع ثابت و کشویی ساخته می شود. 

از این کلید به عنوان کلید اصلی ورودی و همچنین خروجی تابلو برق یک تاسیسات الکتریکی استفاده می شود. 

۳-۸-۶- کلید مینیاتوری

کلیدهای مینیاتوری عموماً برای حفاظت مدارهای نهایی در تاسیسات الکتریکی صنایع و همچنین ساختمان های مسکونی و مشابه استفاده می شود. 

ویژگیهای این نوع کلید شامل ابعاد کوچک سهولت نصب قیمت ارزان و همچنین عدم نیاز به دانش فنی خاص برای بکارگیری این کلید است. 

یادآوری 1- کلیدهای مینیاتوری ساخته شده مطابق با استانداردهای ذکر شده در بخش ۶-۳ می تواند به عنوان کلید جدا کننده (ایزولاتور) به کار گرفته شود. 

یادآوری 2- حداقل قدرت قطع کلیدهای مینیاتوری مورد استفاده در تابلوهای برق ساخته شده مطابق با این مشخصات فنی باید ۶ کیلو آمپر باشد. 

۱-۳-۸-۶- مشخصات فنی و کاربرد

کلیدهای مینیاتوری برای حفاظت مدارها در تاسیسات الکتریکی صنایع و همچنین کلیدهای مینیاتوری برای حفاظت مدارها در تاسیسات الکتریکی با کاربری مسکونی و مشابه مطابق با مشخصات فنی الزامات کلی و اصول تست ذکر شده در بخش ۶-۳ است. 

این کلیدها با قدرت قطع پایین و متوسط (تا ۲۵ کیلو امپر) عموماً از ۶ تا ۱۲۵ آمپر به صورت تک پل، دوپل، سه پل و چهارپل تولید می شود. 

اطلاعات زیر باید به صورت خوانا و همیشگی بر روی کلید درج شده باشد : 

    • نام یا نشانه تجاری سازنده 

    • مدل شماره کاتالوگ با شماره سریال 

    • ولتاژ (های) اسمی 

    • جریان اسمی بدون علامت “A” با پیشوندهای قطع آنی (B, C, D) مثلاً B۱۶ 

    • فرکانس اسمی (در صورتی که کلید برای یک فرکانس مشخص طراحی شده باشد) 

    • ظرفیت اتصال کوتاه اسمی بر حسب آمپر 

    • نقشه سیم کشی (مگر اینکه روش صحیح اتصالات مشهود باشد) 

    • دمای مبنای محیط (در صورتی که متفاوت با ۳۰ درجه سلسیوس باشد) 

    • درجه حفاظت (مگر اینکه IP20 باشد) 

    • کلاس محدود کنندگی انرژی داخل یک مربع (در صورت کاربرد) 

۲-۳-۸-۶- تیپ های مختلف کلید مینیاتوری 

کلید مینیاتوری در تاسیسات الکتریکی با کاربری مسکونی و مشابه در سه تیپ مختلف و بر اساس جریان قطع اتصال  کوتاه دسته بندی و ساخته میشود. 

در جریان نامی یکسان عملکرد این کلیدها در ناحیه اضافه بار مشابه یکدیگر است. 

تیپ B : محدوده قطع آنی کلید بین ۳ تا ۵ برابر جریان نامی 

تیپ C : محدوده قطع آنی کلید بین ۵ تا ۱۰ برابر جریان نامی 

تیپ D : محدوده قطع آنی کلید بین ۱۰ تا ۲۰ برابر جریان نامی 

۴-۸-۶- وسیله جریان باقی مانده 

وسیله جریان باقی مانده با RCD یک عبارت عمومی است و به آن دسته از وسایل که بر اساس تشخیص جریان تفاضلی عمل می کند اطلاق می شود. 

وسیله جریان باقی مانده باید سه عملکرد زیر را پوشش دهد : 

    • تشخیص جریان باقی مانده 

    • مقایسه با مقدار مرجع

    • باز کردن کنتاکت ها هنگامی که مقدار جریان باقی مانده از مقدار مرجع بیش تر می شود 

سایر وسایلی که فقط یک یا دو عملکرد فوق را تامین میکند و قادر به تامین هر سه عملکرد به طور همزمان نیست را نمی توان وسیله جریان باقی مانده یا RCD نامید. 

این وسایل بر اساس انواع ویژگیهای زیر قابل دسته بندی هستند : 

    • نحوه عملکرد (بر اساس استاندارد ساخت) 

    • نوع نصب (ثابت یا سیار) 

    • قابلیت تنظیم جریان باقی مانده عامل (قابل تنظیم، غیر قابل تنظیم) 

    • مشخصه عملکرد در حضور جریان باقی مانده حاوی مولفه های (d.c) (تیپ های A,AC, B,F)

    • قابلیت تاخیر زمانی در قطع (بدون تاخیر زمانی، با تاخیر زمانی ثابت، قابل تنظیم) 

    • حفاظت در برابر تاثیرات بیرونی (نیازمند محفظه، بدون نیاز به محفظه) 

    • نحوه نصب (توکار روکار، تابلویی) 

    • نحوه اتصال (اتصال الکتریکی، مکانیکی) 

    • نوع ترمینال (پیچی فشاری، مسی، آلومینیومی) 

    • تعداد پل ها 

    • جریان قطع آنی (در خصوص کلیدهای جریان باقی مانده ترکیبی) 

    • مشخصه I²t (در خصوص کلیدهای جریان باقی مانده ترکیبی) 

    • حفاظت در برابر اضافه جریان (بدون حفاظت، حفاظت اضافه بار و/یا اتصال کوتاه) 

    • نحوه ساخت و ساختار کلید (مستقل، نیازمند تجهیزات جانبی) 

    • کاربری (معمولی، یکپارچه، با لوازم برقی، قابل جدا شدن) 

    • دمای عملکرد (۴۰± تا 5-/40+ تا ۲۵- درجه سلسیوس/سایر) 

این وسایل در قالب کلیدهای جریان باقی مانده (RCCB)، کلیدهای ترکیبی جریان باقی مانده (RCBO)، انواع رله ها. واحد حفاظت الکترونیکی و غیره ساخته می شود. 

تمام این وسیله ها مجهز به دکمه تست به منظور بررسی دوره ای عملکرد مکانیزم قطع آن است. 

۱-۴-۸-۶- کلید جریان باقی مانده (RCCB) 

مشخصات فنی الزامات کلی و اصول تست این نوع کلیدها مطابق با استانداردهای ذکر شده در بخش ۶-۳ است. 

کلید جریان باقی مانده فاقد حفاظت اضافه بار و اتصال کوتاه است و باید مطابق با دستور العمل سازنده توسط کلید یا فیوز بالا دست خود در برابر اضافه جریان محافظت شود. 

کلید جریان باقی مانده (RCCB) با حساسیت های مختلف از جمله ۱۰، ۳۰، ۱۰۰، ۳۰۰ و ۵۰۰ میلی آمپر در دو نوع دوپل و چهارپل با جریان نامی مختلف مانند ۲۵ ۴۰، ۶۳، ۸۰، ۱۰۰ و ۱۲۵ آمپر ساخته می شود. 

کلید جریان باقی مانده با جریان عامل حداکثر ۳۰ میلی آمپر به منظور حفاظت افراد در برابر شوک الکتریکی استفاده می شود. 

کلید جریان باقی مانده با جریان عامل بزرگتر از ۳۰ میلی آمپر برای کاهش احتمال آتش سوزی در اثر نشت جریان و همچنین حفاظت تجهیزات و وسایل در برابر خطای زمین استفاده می شود. 

این کلیدها از نظر تاخیر زمانی قطع جریان باقی مانده به دو دسته قطع آنی و قطع تاخیری ([s]) تقسیم بندی می شود. 

این کلیدها همچنین بر حسب طرز کار در صورت وجود اجزای متشکله (.d.c) عمدتاً به دو تیپ زیر تقسیم بندی می شود. 

    • AC: برای قطع مطمئن جریان های باقی مانده متناوب سینوسی 

    • A: برای قطع مطمئن جریان های باقی مانده متناوب سینوسی و جریان های باقی مانده مستقیم پالسی 

سایر انواع کلیدهای جریان باقی مانده (مانند تیپ های B و F) مطابق با استانداردهای معتبر و مشخصات فنی ارایه شده توسط سازنده آن مورد استفاده قرار می گیرد. 

یادآوری - کلیدهای جریان باقی مانده ساخته شده مطابق با استانداردهای ذکر شده در بخش ۶-۳ می تواند به عنوان کلید جدا کننده (ایزولاتور) به کار گرفته شود. 

اطلاعات زیر باید به صورت خوانا و همیشگی بر روی کلید درج شده باشد : 

    • نام یا نشانه تجاری سازنده 

    • مدل، شماره کاتالوگ یا شماره سریال 

    • ولتاژ (های) اسمی 

    • فرکانس یا فرکانس های اسمی 

    • جریان اسمی 

    • جریان باقی مانده عامل اسمی 

    • تنظیم های جریان باقی مانده عامل (در مورد کلیدهای دارای چند جریان باقی مانده عامل) 

    • درجه حفاظتی (در صورتی که غیر از IP20 باشد) 

    • ظرفیت های قطع و وصل باقی مانده اسمی (در صورتی که با قدرت قطع و وصل اسمی متفاوت باشد) 

    • نماد [s] (حرف S در مربع) برای کلیدهای نوع S 

    • عمل کننده وسیله آزمون توسط حرف T 

    • دیاگرام سیم کشی 

    • مشخصه عملکردی در صورت وجود جریان های باقی مانده دارای اجزای متشکله (.d.c) 

    • کلیدهای نوع AC با نماد 

    • کلیدهای نوع A با نماد  

۲-۴-۸-۶- کلید جریان باقی مانده ترکیبی 

مشخصات فنی الزامات کلی و اصول تست این نوع کلیدها مطابق با استانداردهای ذکر شده در بخش ۶-۳ است. 

کلید جریان باقی مانده ترکیبی (RCBO) از ترکیب کلید مینیاتوری (مطابق با مشخصات بند ۶-۸-۳) و کلید جریان باقی مانده (مطابق با بند ۶-۸-۴-۱) ساخته می شود و علاوه بر حفاظت اضافه بار و اتصال کوتاه حفاظت جریان باقی مانده را هم تامین می کند. 

یادآوری - کلیدهای جریان باقی مانده ترکیبی ساخته شده مطابق با استانداردهای ذکر شده در بخش ۶-۳ می تواند به عنوان کلید جدا کننده (ایزولاتور) نیز به کار گرفته شود. 

اطلاعات زیر باید به صورت خوانا و همیشگی بر روی کلید درج شده باشد : 

    • نام یا نشانه تجاری سازنده 

    • مدل شماره کاتالوگ یا شماره سریال 

    • ولتاژ (های) اسمی 

    • جریان اسمی بدون علامت “A” با پیشوندهای قطع آنی (B,C,D) مثلاً B16 

    • فرکانس یا فرکانس های اسمی 

    • جریان باقی مانده عامل اسمی 

    • تنظیم های جریان باقی مانده عامل (در مورد کلیدهای دارای چند جریان باقی مانده عامل) 

    • ظرفیت اتصال کوتاه اسمی بر حسب آمپر 

    • دمای مبنای محیط (در صورتی که متفاوت با ۳۰ درجه سلسیوس باشد) 

    • درجه حفاظت (مگر اینکه IP20 باشد) 

    • ظرفیت های قطع و وصل باقی مانده اسمی (در صورتی که با قدرت قطع و وصل اسمی متفاوت باشد) 

    • نماد [s] (حرف S در مربع) برای کلیدهای نوع S 

    • عمل کننده وسیله آزمون توسط حرف T 

    • دیاگرام سیم کشی 

    • مشخصه عملکردی در صورت وجود جریان های باقی مانده دارای اجزای متشکله (.d.c) 

    • کلیدهای نوع AC با نماد 

    • کلیدهای نوع A با نماد  

    • حداکثر جریان قطع کلیدهای تیپ D (در صورتی که بیش از ۲۰ برابر جریان نامی باشد)

۵-۸-۶- وسیله تشخیص خطای قوس 

این وسیله با هدف کاهش خطر آتش سوزی در مدارهای انتهایی به علت جریان خطای قوس که می تواند منجر به ایجاد آتش سوزی شود به کار گرفته می شود. 

این وسیله در ترکیب با سایر وسایل حفاظتی مانند کلید مینیاتوری، کلید جریان باقی مانده یا کلید جریان باقی مانده ترکیبی ساخته می شود. 

یادآوری - کلیدهای تشخیص خطای قوس ساخته شده مطابق با استاندارد ذکر شده در بخش ۶-۳ می تواند به عنوان کلید جدا کننده (ایزولاتور) نیز به کار گرفته شود. 

۱-۵-۸-۶- مشخصات فنی 

مشخصات فنی الزامات کلی و اصول تست این نوع کلیدها مطابق با استانداردهای ذکر شده در بخش ۶-۳ است. 

اطلاعات زیر باید به صورت خوانا و همیشگی بر روی کلید درج شده باشد. 

    • نام یا نشانه تجاری سازنده 

    • مدل شماره کاتالوگ با شماره سریال 

    • ولتاژ (های) اسمی 

    • فرکانس یا فرکانس های اسمی 

    • جریان اسمی 

    • ظرفیت های قطع و وصل اسمی 

    • درجه حفاظتی (در صورتی که غیر از IP20 باشد) 

    • دیاگرام سیم کشی 

    • استاندارد مرجع 

۶-۸-۶- وسایل حفاظت اضافه ولتاژ (برقگیر حفاظتی) 

این وسیله با هدف حفاظت مدارها و تجهیزات در برابر اثرات مستقیم و غیر مستقیم صاعقه یا سایر اضافه ولتاژهای گذرا (ناشی از کلیدزنی) به کار گرفته می شود و شامل حداقل یک قسمت غیر خطی به منظور محدود کردن ولتاژهای موجی (سرج) و انحراف جریانه ای موجی (سرج) است. 

۱-۶-۸-۶- مشخصات فنی 

مشخصات فنی الزامات کلی و اصول تست این تجهیز مطابق با استانداردهای ذکر شده در بخش ۶-۳ و الزامات معرفی شده در فصل ۱۴ است. 

اطلاعات زیر باید به صورت خوانا و همیشگی بر روی این وسیله درج شده باشد. 

    • نام با نشانه تجاری سازنده 

    • حداکثر ولتاژ عملکرد دایمی 

    • نوع جریان 

    • طبقه بندی تست و پارامترهای تخلیه 

    • سطح ولتاژ حفاظتی 

    • درجه حفاظتی (در صورتی که غیر از IP20 باشد) 

    • شناسایی ترمینال ها و سربندی 

    • جریان اسمی بار 

۷-۸-۶- کلید محافظ موتور 

این وسیله با هدف راه اندازی و همچنین حفاظت موتورهای الکتریکی و مدار تغذیه کننده آن در برابر اضافه جریان به کار گرفته می شود و می تواند از نوع محدود کننده جریان باشد. 

این وسیله حفاظتی ممکن است مجهز به هر دو نوع رله مغناطیسی (حفاظت در برابر اتصال کوتاه) و رله حرارتی حفاظت در برابر اضافه بار باشد و همچنین در صورت تامین حفاظت اضافه بار موتور الکتریکی توسط وسیله مجزا (مانند رله حرارتی) می تواند صرفاً مجهز به رله مغناطیسی باشد. همچنین ممکن است این کلید مجهز به واحد حفاظتی از نوع الکترونیکی باشد. کلید محافظ موتور عموماً در ترکیب با یک کنتاکتور برای راه اندازی موتور الکتریکی به کار گرفته می شود. 

یادآوری - این وسیله الزاماً نیازی به کنتاکتور جهت راه اندازی موتور الکتریکی ندارد و می تواند بطور مستقل نیز برای راه اندازی موتور با رعایت الزامات معرفی شده در این فصل به کار گرفته شود. 

۱-۷-۸-۶- مشخصات فنی 

مشخصات فنی الزامات کلی و اصول تست این تجهیز مطابق با استانداردهای ذکر شده در بخش ۶-۳ است. 

زمان قطع رله حرارتی متناسب با جریان های اضافه بار و جریان راه اندازی موتور الکتریکی مطابق با جدول (۶-۱۷) عمدتاً  به چهار دسته تقسیم بندی می شود.

۸-۸-۶- رله اضافه بار 

رله اضافه بار وسیله ای است که در ترکیب با یک کنتاکتور می تواند حفاظت موتور الکتریکی در برابر اضافه بار را تامین کند. عملکرد این راه ممکن است حرارتی (بیمتال) یا الکترونیکی باشد. این وسیله ممکن است مستقیما به ترمینال خروجی کنتاکتور متصل شود یا به صورت مجزا بعد از کنتاکتور قرار بگیرد. 

یادآوری این راه صرفاً مدار فرمان راه انداز موتور الکتریکی را کنترل میکند و فاقد کنتاکت های قدرت برای قطع مستقیم مدار تغذیه موتور الکتریکی است. 

۱-۸-۸-۶- مشخصات فنی 

مشخصات فنی الزامات کلی و اصول تست این تجهیز مطابق با استانداردهای ذکر شده در بخش ۶-۳ است و زمان قطع رله متناسب با جریان راه اندازی موتور الکتریکی مطابق با جدول (6-17) عمدتاً به چهار دسته تقسیم بندی می شود. 

۹-۸-۶- رله نشت زمین 

رله نشت زمین از خانواده وسایل جریان باقی مانده (RCD) است و در ترکیب با ترانسفورماتور جریان کوربالانس یا سنسور جریان و رله یا رهاسازهای شنت با کاهش ولتاژ میتواند حفاظت مدارها در برابر جریان باقی مانده یا خطای زمین را تامین کند. 

۱-۹-۸-۶- مشخصات فنی 

مشخصات فنی الزامات کلی و اصول تست این تجهیز مطابق با استانداردهای ذکر شده در بخش ۶-۳ است. 

۱۰-۸-۶- فیوز 

فیوز وسیله حفاظتی است که اگر شدت جریان عبوری از آن از مقدار تعیین شده در مدت زمان معین بیش تر شود از  طریق ذوب یک یا چند عنصر تشکیل دهنده آن ضمن قطع جریان مداری را که در آن قرار گرفته است باز میکند و از دو بخش اصلی نگهدار (پایه) فیوز و رابط فیوز تشکیل می شود. 

فیوز ممکن است به عنوان وسیله حفاظتی در موارد زیر مورد استفاده قرار گیرد : 

    • برای حفاظت مدارهای الکتریکی در برابر اتصال کوتاه و اضافه بار 

    • برای حفاظت تجهیزات و دستگاهها در برابر اتصال کوتاه  

یادآوری - فیوز به سبب خاصیت محدود کنندگی جریان عملکرد مناسبی در حفاظت مدارها در برابر جریان های بزرگ اتصال کوتاه دارد و می تواند به عنوان حفاظت پشتیبان در مدارهایی که کلید حفاظتی آن قدرت قطع کافی برای حفاظت مدار ندارد استفاده شود. 

۱-۱۰-۸-۶- مشخصات فنی 

مشخصه های یک فیوز باید مطابق با موارد زیر ذکر شود : 

نگهدار (پایه) فیوز :

    • ولتاژ اسمی 

    • جریان اسمی 

    • نوع جریان و فرکانس اسمی (در صورت کابرد) 

    • تلفات توان قابل قبول اسمی 

    • ابعاد یا اندازه 

    • تعداد قطب ها (چنانچه بیش تر از یک باشد)

    • حداکثر جریان قابل قطع 

رابط فیوز :

    • ولتاژ اسمی 

    • جریان اسمی 

    • نوع جریان و فرکانس اسمی (در صورت کابرد) 

    • تلفات توان اسمی 

    • مشخصه های زمان - جریان 

    • گستره قطع 

    • ظرفیت قطع اسمی 

    • مشخصه های جریان قطع 

    • مشخصه های I²t 

    • ابعاد یا اندازه 

یادآوری - رابط فیوز نوع “gG” برای مصارف عمومی و "gM" برای حفاظت از مدارهای موتور الکتریکی مورد استفاده قرار می گیرد.