مشخصات فنی عمومی و اجرایی تاسیسات برقی ساختمان : ضابطه شماره 110 جلد 1 | ۶-۶- مشخصات فنی ساختمان تابلوها

مشخصات فنی عمومی ساخت بدنه تابلوهای برق فشار ضعیف در این بخش ذکر شده است. سایر مشخصات فنی مربوط به شرایط خاص نصب و بهره برداری از تابلو برق (مانند شرایط آلودگی محیطی شدید، شرایط ویژه اقلیمی محل نصب تابلو و غیره) مطابق با درخواست کارفرما در نظر گرفته می شود. 

۱-۶-۶- کلیات 

     • تابلوها باید به نحوی ساخته شود که استحکام و دوام لازم به منظور تامین عملکرد مناسب مطابق با شرایط حمل، نصب و بهره برداری را داشته باشد. 

     • در تابلو و مکانیزم اتصال آن (مثل لولا) باید استحکام و دوام کافی برای تحمل وزن در و تجهیزات نصب شده بر روی آن را داشته باشد. 

     • تمهیدات لازم برای حمل و جابجایی تابلو با پیش بینی پایه یا قلاب های مناسب در نظر گرفته شود. 

     • صفحه گلند تابلو باید قابل جدا شدن از بدنه اصلی تابلو باشد. 

     • در تابلوهایی که در محیط بیرونی یا در معرض باد نصب می شود، الزاماً باید مجهز به نگهدارنده مناسب باشد. همچنین توصیه می شود در تابلوهای داخلی هم به نگهدارنده مجهز شود. 

     • به منظور نگه داری نقشه ها و مدارک فنی تابلو برق باید دارای نگه دارنده نقشه فلزی یا پلاستیکی متناسب با جنس بدنه تابلو برق باشد. 

۲-۶-۶- جنس تابلو 

     • تابلو می تواند از یک یا چند صفحه از جنس عایق (که جاذب رطوبت و خودسوز نباشد) یا صفحات فلزی یا ترکیبی از این دو تشکیل شده باشد. 

     • صفحات عایق مورد استفاده در بدنه تابلو از مواد مختلف مانند پلی کربنات، پلی استر تقویت شده با فایبر گلاس ABS و اجناس مشابه ساخته می شود. 

     • صفحات فلزی مورد استفاده در بدنه تابلو از ورق آهن نوع نورد سرد (مانند ST12) ساخته شده است که نسبت به نوع کاربری و شرایط محیطی نصب تابلو می تواند از نوع گالوانیزه سرد، گرم یا رنگ شده باشد. 

     • همچنین سایر انواع صفحات فلزی از جنس فولاد ضد زنگ (گریدهای ۳۰۴ یا ۳۱۶) و صفحات فلزی با روکش آلیاژ آلومینیوم - زینک با در نظر گرفتن شرایط محیطی و کاربری تابلو قابل استفاده است. 

     • قسمت های فلزی تابلو برق (مانند صفحه گلند) که برای عبور هادی تک رشته با دامنه جریان بالا (بیش از ۲۰۰ آمپر) پیش بینی شده است نباید از جنس فلز مغناطیسی انتخاب شود. 

۳-۶-۶- ضخامت صفحات تابلو 

ضخامت صفحات فلزی پوشش تابلوهای ایستاده (مانند در جلو، در پشت، در بغل) حداقل ۲ میلی متر و ضخامت ستون های اصلی این نوع تابلو حداقل ۲/۵ میلی متر است. 

ضخامت صفحات فلزی پوشش تابلوهای دیواری حداقل ۱/۵ میلی متر است و در صورتی که ارتفاع این نوع تابلو بیش از ۱۰۰ سانتی متر باشد ضخامت در آن حداقل ۲ میلی متر در نظر گرفته میشود. 

حداقل ضخامت صفحات فلزی سایر اجزای بدنه تابلو برق مانند بست های نگهدارنده کابل پایه نصب تجهیزات روبنده و غیره حداقل ۱/۵ میلی متر است. 

حداقل ضخامت صفحه گلند تابلو برق ۲ میلی متر است. 

در یا پوشش شفاف که برای مشاهده بخش های داخلی تابلو و تجهیزات در نظر گرفته می شود باید از جنس شیشه نشکن یا ورق پلی کربنات با ضخامت حداقل ۳ میلی متر بوده و از دوام کافی در برابر اثرات شیمیایی و تنش های مکانیکی برخوردار باشد. 

در صورتی که بدنه یا بخشی از اجزای بدنه تابلو برق از مواد عایق ذکر شده در بند ۶-۶-۲ ساخته شده باشد، این قسمت ها باید استحکام مکانیکی و دوام لازم در برابر شرایط محیطی (مانند تغییرات دما و تابش اشعه فرابنفش) را داشته باشد. 

۴-۶-۶- ابعاد تابلو 

ابعاد تابلوهای برق فشار ضعیف باید با در نظر گرفتن موارد زیر طراحی شود : 

     • سهولت نصب تجهیزات داخل تابلو 

     • دسترسی مناسب به تجهیزات برای تنظیم قطع و وصل یا تعمیر و نگهداری 

     • سهولت حمل و نصب 

     • رعایت فواصل عایقی قسمت های برقدار 

     • برقراری جریان هوا داخل تابلو و تبادل گرمایی مناسب با محیط اطراف 

یادآوری - عرض در تابلو نباید بزرگتر از ۹۰ سانتی متر باشد. در صورتی که عرض تابلو بیش از ۹۰ سانتی متر است. در آن باید دو یا چند تکه باشد و تمهیدات لازم برای جلوگیری از ورود گرد و غبار به داخل تابلو در نظر گرفته شود. 

۵-۶-۶- حفاظت در برابر خوردگی 

حفاظت بدنه تابلو در برابر خوردگی با استفاده از مواد مناسب یا اعمال پوشش مناسب (مانند رنگ) بر روی قسمت های در معرض خوردگی و با در نظر گرفتن شرایط بهره برداری نرمال تضمین می شود. 

تطابق با شرایط ذکر شده بر اساس بند ۱۰-۲-۲ استاندارد ملی ایران به شماره ۱-۱۲۱۰۳ است. 

۱-۵-۶-۶- رنگ آمیزی صفحات فلزی 

به منظور ایجاد حفاظت در برابر زنگ زدگی و خوردگی تدریجی صفحات فلزی تمام سطوح فلزی غیر گالوانیزه بر اساس مشخصات ذکر شده در مراجع معتبر مانند نشریه ۶۳٫۱ استاندارد رنگ و پوشش صنعت برق شرکت توانیر و در نظر گرفتن شرایط محیطی و محل نصب تابلو در شهرهای مختلف کشور بر اساس استاندارد ۶۳٫۱۰۱ شرکت توانیر انجام می شود. 

روش کلی رنگ آمیزی بدنه تابلوهای قابل نصب در محیط هایی که در معرض خوردگی شدید و رطوبت زیاد نیست، شامل چهار مرحله چربی گیری، زنگ زدایی، فسفاته کاری و رنگ آمیزی است و جزئیات اجرایی هر کدام از این مراحل مطابق با پیوست ت جلد اول از استاندارد تابلوهای مورد استفاده در شبکه توزیع شرکت توانیر است. 

رنگ آمیزی با روش الکترواستاتیک و با استفاده از پوشش های پودری اپوکسی - پلی استر (هیبریدی) با ضخامت متوسط ۸۰ میکرون مناسب تابلوهای قابل نصب در محیط های معمولی با شرایط کنترل شده است. 

در صورتی که تابلو در معرض شرایط خاص محیطی (مانند تغییرات دمایی وسیع، رطوبت زیاد، تشعشع فرابنفش شدید) قرار دارد، تمهیدات تکمیلی به منظور حفاظت صفحات فلزی و همچنین پوشش آن باید در نظر گرفته شود. 

قطعات و یراق آلات فلزی مورد استفاده در تابلو برق که معمولا رنگ آمیزی نمی شود باید با استفاده از متریال مناسب که در برابر خوردگی مقاوم هستند ساخته شود با با روش های مختلف گالوانیزه (آبکاری) شده باشد. 

۲-۵-۶-۶- رنگ ظاهری 

به منظور یکنواخت ساختن ظاهر تابلوهای برق فشار ضعیف رنگ با نام پوشش این تابلوها خاکستری روشن با کد رنگ RAL 7035 است.

همچنین پوشش تابلوهای برق از نوع مات است و استفاده از رنگ های براق مجاز نیست. 

۶-۶-۶- درجه حفاظتی 

درجه حفاظتی تامین شده توسط تابلو برق در مقابل تماس با قسمت های برق دار، نفوذ اشیا، ذرات جامد خارجی و آب با استفاده از کد IP مطابق با مشخصات درج شده در استاندارد ملی ایران به شماره ۲۸۶۸ یا استاندارد 60529 IEC تعیین می شود که خلاصه آن در جداول (۱۶) و (۲۶) ذکر شده است. 

درجه حفاظتی تابلو برق تمام بسته پس از نصب بر اساس دستور العمل سازنده حداقل IP2X است. 

درجه حفاظتی تابلو برق قابل نصب در خارج ساختمان که فاقد هرگونه حفاظت تکمیلی (مانند سایبان و غیره) است، حداقل IPX3 است. 

قسمت های لخت و برق دار تابلو باید داخل محفظه یا پشت موانعی که حداقل درجه حفاظتی IPXXB را تامین می کند قرار گیرد و باز کردن این موانع فقط با استفاده از ابزار امکان پذیر باشد. 

یادآوری - افزایش درجه حفاظتی (IP) تابلو برق منجر به کاهش تبادل حرارتی فضای داخل تابلو با محیط اطراف و در نتیجه کاهش میزان جریان مجاز عبوری شینه ها می شود، بنابراین لازم است این موضوع هنگام محاسبه سطح مقطع شینه ها مد نظر قرار بگیرد. 

به منظور جلوگیری از ورود گرد و غبار به داخل تابلو در تابلوهای دیواری و ایستاده قابل نصب در داخل یا خارج از ساختمان باید مجهز به لاستیک درزگیر (ترجیحاً از نوع فوم تزریقی) باشد. 

لاستیک درزگیر باید در برابر اثرات شیمیایی عوامل خارجی مایعات تغییرات دمایی و غیره از دوام مناسب برخوردار بوده و به صورت ثابت نصب شده باشد. 

به منظور جلوگیری از نشستن برف یا ورود آب باران به داخل تابلو سقف تابلوهای دیواری و ایستاده که در خارج از ساختمان و در معرض بارش برف و باران نصب می شود باید دارای شیب دو طرفه یا یک طرفه با لبه های برگردان به سمت داخل بوده و از هر چهار طرف حداقل پنج سانتی متر بزرگ تر از ابعاد سقف تابلو باشد. 

۷-۶-۶- حفاظت در برابر ضربه مکانیکی 

درجه حفاظت تامین شده توسط پوشش تابلو در برابر ضربه مکانیکی باید در صورت نیاز در مشخصات فنی مربوطه ذکر شده و الزامات عمومی آن مطابق با استاندارد 62262 IEC تعیین شود. 

یادآوری - آزمایش درجه حفاظتی IK نباید باعث از بین رفتن درجه حفاظتی IP شود و باید حداقل فاصله قسمت های برق دار تابلو از بدنه آن حفظ شود. 

در جدول (6-3)، هر کد نشانگر میزان انرژی ضربه معادل رها شدن یک وزنه از ارتفاع h مطابق با شکل (۶-۶) است. 

۸-۶-۶- فرم بندی (جداسازی) 

جداسازی قسمت های مختلف یک تابلو برق با هدف تامین حفاظت در برابر تماس مستقیم با قسمت های برق دار هنگام کار بر روی قسمت هایی که برق دار نیست، کاهش ریسک ایجاد یا انتشار قوس الکتریکی در داخل تابلو و سهولت در اجرای عملیات تعمیر، نگهداری یا توسعه تابلو برق انجام می شود. 

برای این منظور چهار دسته بندی کلی (فرم) تعریف شده است که مشخصات و انواع هر کدام از آن در جدول (۶-۴) نشان داده شده است. 

فرم و نوع جداسازی با در نظر گرفتن شرایط بهره برداری تعمیر و نگهداری یا توسعه تابلو برق و بر اساس توافق بین کارفرما با بهره بردار و سازنده تابلو برق تعیین می شود. 

یادآوری - جداسازی قسمت های مختلف یک تابلو باعث افزایش ایمنی آن می شود و از سوی دیگر با کاهش تبادل حرارتی تجهیزات و شینه ها با محیط اطراف ممکن است باعث افزایش دمای داخل تابلو شود بنابراین لازم است این موضوع با  اجرای روش های مختلف مدیریت حرارت و تهویه مناسب مد نظر قرار بگیرد. 

۹-۶-۶- حفاظت در برابر برق گرفتگی 

بسیاری از شرایط و مشخصات فنی ذکر شده در این فصل در تامین حفاظت در برابر برق گرفتگی با در نظر گرفتن الزامات فصل ۱۲ این نشریه موثر هستند. 

این موارد شامل مشخصه های محیط نصب و بهره برداری، قابلیت عبور جریان و ایستادگی در برابر جریان خطا است. علاوه بر این روش های حفاظت در برابر تماس با قسمت های برق دار و تامین حفاظت اشخاص در برابر برق گرفتگی با دو عنوان حفاظت پایه و حفاظت خطا معرفی شده است. 

۱-۹-۶-۶- حفاظت پایه حفاظت در برابر تماس مستقیم 

حفاظت پایه به منظور جلوگیری از تماس مستقیم با قسمتهای برق دار و با استفاده از فرم بندی مناسب، نصب مانع در مقابل قسمت های برق دار (IPXXB) با نصب تابلو در محلی که فقط اشخاص مسئول به آن دسترسی دارند در نظر گرفته می شود. 

در تابلوهایی که در یا روبنده آن بدون استفاده از ابزار یا کلید قابل باز کردن است، لازم است یک صفحه از جنس عایق بعد از در با روبنده نصب شود که تماس ناخواسته با قسمت های برقدار تابلو را محدود کند. 

۲-۹-۶-۶- حفاظت خطا (حفاظت در برابر تماس غیر مستقیم) 

حفاظت خطا به منظور جلوگیری از اثرات جانبی بروز خطا در داخل تابلو یا مدارهای خارجی تغذیه شده توسط تابلو در نظر گرفته می شود. 

برای این منظور تمام قسمت های هادی بدنه تابلو با یکدیگر و با هادی حفاظتی (PE) یا ترمینال اصلی اتصال زمین هم بند می شود. این اتصالات ممکن است توسط اتصالات پیچی فلزی جوشکاری با سایر اتصالات رسانا به صورت مستقیم یا با استفاده از هادی حفاظتی انجام شود. 

اتصال قسمت های رسانای بدنه تابلو به نحوی انجام می شود که در صورت جدا کردن بخشی از تابلو، اتصال سایر بخش ها با یکدیگر و با شینه اصلی زمین قطع نشود و مقاومت اتصال بیش تر از ۰٫۱ اهم نباشد. 

در صورت نصب تجهیزات با ولتاژ عملکرد بیش از ۵۰ ولت بر روی قسمت های فلزی متحرک تابلو (مانند در یا روبنده لولایی) لازم است این صفحات فلزی مجهز به اتصال هادی حفاظتی باشد که سایز آن متناسب با جریان نامی آن وسیله  و مطابق با جدول (6-5) است. 

این هادی حفاظتی می تواند از نوع سیم با روکش به رنگ زرد - سبز یا تسمه مسی بافته شده باشد. 

اتصال هادی حفاظتی به صفحات فلزی رنگ شده باید به نحوی انجام شود که پیوستگی هادی حفاظتی تامین شود. این مهم با استفاده از واشرهای تماسی با جوش استاد (که پیچ آن قبل از رنگ آمیزی صفحه، جوشکاری و با چسب عایق پوشیده شده است، قابل تامین است (شکل (۶-۸)) 

اتصال اجزای هادی بدنه تابلو که خطر احتمالی برق گرفتگی ایجاد نمی کند (مانند پیچ، پرچ پلاک مشخصات و قطعات با ابعاد کوچک تر از ۵x۵ سانتی متر) به هادی حفاظتی لازم نیست. 

یادآوری - نقاط اتصال هادی حفاظتی باید با علامت 5019-ISO7000٫IEC60417 یا حروف PE یا رنگ زرد و سبز یا ترکیبی از این ها مشخص شود.